RSS

Мақал-мәтелдер

30 Mar

 

Адам туралы

 

п/п

Қазақ тілінде  

На казахском языке

Орыс тілінде  

На русском языке

1 Адам деген ардақты ат. Человек – достойное человека имя.
2 Адамдықтан үлкен ат жоқ, 

Наннан үлкен ас жоқ.

Самая святая пища – хлеб, 

самое святое имя – человек.

3 Адамгершілікке арналған үш сауал бар: 

Шөлге құдық қазған бір сауап,

Өзенге көпір салған бір сауап,

Жолға ағаш еккен бір сауап.

Три дела человеку делают честь: 

колодец, вырытый в пустыне;

мост, проложенный через реку;

дерево, посаженное у дороги.

4 Еңбек – адамның көркі, 

Адам заманның көркі.

Труд украшает человека, а человек – свое время.
5 Біреу, біреуге сүйеу. Человек – опора человеку.
6 Адамды алдау – 

Арыңның алдында қылмыс,

Ағаны алдау –

Анаңның алдында қылмыс.

Человека обмануть – преступление перед совестью, брата обмануть – преступление перед матерью.
7 Талабы жоқ жас – 

Қанаты жоқ құс.

Человек без цели, что птица без крыльев.
8 Ормансыз жер – жалаңаш 

Армансыз ер – жалаңаш.

Человек без мечты, что земля голая без леса.
9 Ат аяғынан семірер, 

Адам құлағынан семірер.

Коня ноги кормят, 

человек сыт от доброго слова.

10 Адам тастай берік, 

Гүлдей нәзік.

Человек крепче камня и нежнее цветка.
11 Адам жүрген жермен адам жүреді, 

Біреу білмегенді біреу біледі.

Человек идет по проложенной человеком дороге, 

чего один не знает, узнает другой.

12 Адамның күні адаммен. Человеку без человека жизни нет.
13 Адам бір-біріне қонақ. В жизни человек человеку – гость.
14 Ат жақсысын мақта, 

Адам жақсысын жақта.

Хорошего коня похвали, 

хорошего человека поддержи.

15 Адам қайғысы – заман қайғысы Заботы человека – заботы его времени.
16 Күйесіз қазан жоқ, 

Қайғысыз адам жоқ

Нет котла без сажи, а человека – без думы.
17 Жасық адам жасына жетпей қартаяр, 

Асыл адам жасына жетпей марқаяр.

Слабый человек раньше времени стареет, 

сильный человек раньше времени мужает

18 Он адам жүрген жерде із қалады, 

Жүз адам жүрген жерде – соқпақ,

Мың адам жүрген жерде жол қалады.

Десять человек оставляют следы на земле, 

сто человек протаптывают тропу, тысяча человек протаптывают дорогу.

19 Кісіні кейде таршылық сынайды, 

Кейде баршылық сынайды.

Достоинство человека когда нужда проверяет 

а когда и достаток.

20 Әркімнің өзі шығар биігі бар. У каждого человека есть своя высота.
21 Адамына қарай сәлемі. В какой человек чести, таковы будут ему и почести.
22 Адамның сырты алдамшы. Внешность человека бывает обманчива.
23 Адамға адам жат емес. Человек не родился врагом человеку
24 Жұмсақ ағаш құртқа жем, 

Жұмсақ адам жұртқа жем.

Мягкое дерево для червей добыча, 

мягкий человек для всякого добыча.

25 Адам болып туған соң, 

Адам болып өлу лазым.

Родившись человеком, надо и умереть человеком.
26 Жаңылмас жақ болмас, 

Сүрінбес тұяқ болмас.

Скотине свойственно спотыкаться, 

человеку – ошибаться.

27 Адам ұйымшыл, 

Мал үйіршіл.

Скотину к стаду тянет, человека – к людям.
28 Бейтаныс кісі – 

Бітеу жаңғақ.

Незнакомый человек, что орех в скорлупе
29 Қағазға тіл бітірген – қалам, 

Жансызға жан бітірген – адам.

Перо заставило заговорить бумагу, человек оживил немую природу.
30 Адам қатесіз болмас, 

Көл бақасыз болмас.

Нет озера без лягушек, человека – без ошибок.
31 Адам аласы ішінде, 

Мал аласы сыртында.

Лошадь пестра снаружи, человек – изнутри.
32 Адам көркі шүберек, 

Ағаш көркі жапырақ.

Дерево листья украшают, человека одежда.
33 Адам ойға тоймас, 

Бөрі қойға тоймас

Волка не насытят овцы, человека думы
34 Дүниеде тас қатты, 

Тастан да бас қатты.

Камень всего на свете крепче, 

а голова и камня крепче.

35 Адамның ұяты бетінде, 

Адамгершілігі ниетінде.

Совесть человека на лице, 

а человечность в поступках

36 Темір сырын отта танытады, 

Адам сырын жоқта танытады.

Железо испытывается на огне, 

человек познается в беде.

37 Атаңның баласы болма, 

Адамның баласы бол.

Не будь сыном только своего отца, 

будь сыном человека.

 

Ағайын-туыс 

 

п/п

Қазақ тілінде  

На казахском языке

Орыс тілінде  

На русском языке

1. Сыйласуға жат жақсы, 

Жыласуға өз жақсы.

Веселиться хорошо с чужими, 

горевать – со своими.

2. Ағайын бір өліде, 

Бір тіріде керек.

С родней радостью поделишься – радости прибавится, горем поделишься – горе убавится.
3. Күйеу жүз жылдық, 

Құда мың жылдық.

Зять – на сто лет родня, 

сват – на тысячу лет родня.

4. Жаман ағайын бар болсаң көре алмайды, 

Жоқ болсаң, бере алмайды.

Никудышная родня успехам завидует, а в нужде помочь не может.
5. Жауда да бір үйің болсын. И в стане врага пусть будет хоть один свой дом.
6. Ағайын тату болса ат көп 

Абысын тату болса ас көп.

Братья в ладу – коней много, 

невестки дружны – еды много.

7. Жаман да болса ағамыз, 

Жақсыны қайдан табамыз.

Хоть и дурной, да брат родной. 

Где же взять хорошего?

8. Мал қонысын іздейді, 

Ер туысын іздейді.

Скотина ищет свой хлев, джигит – свою родню.
9. Жақыныңды жат етсең, 

Жатқа күлкі боларсың.

Сторониться своих – стать посмешищем для чужих.
    Әпкенің үйі – кең жайлау. Дом сестры – раздольное джайляу.
      Қасқыр да жолдасына қас қылмайды. И волк дружку своему зла не делает.
        Бір көрген біліс 

        Екі көрген таныс.

        Раз увиделись , во второй раз – подружились.
          Жаман туыстан жат артық. Добрый знакомый лучше плохой родни.
            Үйдің жылы-суығын 

            Қыс түскенде білерсің,

            Кімнің алыс-жақынын

            Іс түскенде білерсің.

            Холодный или теплый твой дом – зима проверит, 

            кто близок или далек – беда проверит.

              Әулие де қасындағысын қолдайды. И святой радеет о ближнем.
                Ағайын бірде араз, бірде тату. Родичи и ссорятся, и мирятся, 

                но никогда не расходятся.

                  Ағайының бай болса, асағаның май болар. Если родня богатая, маслом будешь закусывать.
                    Туғаныңмен сыйыспасаң, кең дүниеге сыймассың. Кто с родней в мире не живет, 

                    в просторном мире места не найдет.

                      Бір ауылда мың туысың болғанша, 

                      Әр ауылда бір туысың болсын.

                      Чем тысячу родственников живут в одном ауле, 

                      лучше по одному родственнику – в каждом ауле.

                       

                      Білім, білім алу.

                       

                      п/п

                      Қазақ тілінде.  

                      На казахском языке.

                      Орыс тілінде.  

                      На русском языке.

                      1 Білімнің басы – бейнет, соңы – зейнет. В учении трудно, да плоды учения сладки.
                      2 Оқығаныңды айтпа,тоқығаныңды айт. Говори не о том, что вычитал, 

                      А о том, что осмыслил.

                      3 Білімге дүние жарық, 

                      Білімсіздің күні кәріп.

                      Для ученного мир светел, для неуча мир темен.
                      4 Көзі жоқ, құлағы саудың 

                      Ақылы толады.

                      Құлағы жоқ, көзі сау дың

                      Ақылы солады.

                      Если глаза не видят, но уши слышат – ум богатеет, если глаза видят, но уши не слышат – ум скудеет.
                      5 өмір – үлкен мектеп. Жизнь – самая большая школа.
                      6 Өмірдің өзі – ұлы ұстаз. Жизнь – учитель мудрый.
                      7 Жердің сәні – егін, 

                      Ердің сәні – білім.

                      Землю – украшают нивы, человека – знания.
                      8 Жер – ырыстың кіндігі, 

                      Білім – ырыстың тізгіні.

                      Земля – основа счастья, знания счастья поводья.
                      9 Білімді бесіктен тесікке дейін ізден. Знаний набирайся с пеленок 

                      и накапливай до дней последних.

                      10 Өнер – ағып жатқан бұлақ, 

                      Ілім – жанып тұрған шырақ.

                      Искусство – живой ручей, 

                      наука – яркий светильник.

                      11 Білімді қлсе, 

                      Қағазда аты қалар.

                      Ұста өлсе,

                      Істеген заты қалар.

                      Имя мастера остается в его творениях, 

                      имя ученого остается в его книгах.

                      12 Кітап – алтын қазына. Книга – кладовая золота.
                      13 Естімеген елде көп. Мир полон неизвестного.
                      14 Оқусыз білім жоқ, 

                      Білімсіз күнің жоқ.

                      Нет жизни без знания, нет знания без учения.
                      15 Көп жасаған білмейді, көп көрген біледі. Не тот много знает, кто много прожил, 

                      а тот, кто много видел.

                      16 өзі білмегенніңаузына қарама. Не заглядывай в рот тому, кто сам ничего не знает.
                      17 Тіліңмен жүгірме,біліммен жүгір. Не стремись удивить красноречием, 

                      стремись удивить знаниями.

                      18 Ат сүрінбей жер танымас, 

                      Ер сүрінбей ел танымас.

                      Конь не споткнувшись, дорогу не изучит; 

                      джигит, не споткнувшись, мир не узнает.

                      19 Көргенсіз дегенге кек тұтпа, көргеніңнен көрмегенің көп. Не обижайся, если упрекнут в незнании: 

                      на свете больше неизвестного, чем известного.

                      20 Ғылым – теңіз, білім қайық. Наука – море, знания – лодка на его просторе.
                      21 Алтын алма, білім ал. Не гонись за золотом, гонись за знаниями.
                      22 Көп оқыған білмейді, көп тоқыған біледі. Не тот много знает, кто много читает, 

                      а тот, кто умом вникает.

                      23 Өз білмегеніңді кісіден сұра, 

                      Үлкен жоқ болса, кішіден сұра.

                      О чем сам не знаешь – спроси у другого, 

                      нет постарше тебя – спроси у того, кто младше тебя.

                      24 Аттан тай озады, 

                      Атадан бала озады.

                      Придет время и жеребенок обгонит коня, 

                      а сын – отца.

                      25 Ұстаздан шәкірт озады. Прилежный ученик превзойдет учителя
                      26 Оқымаған бір бала, 

                      Оқыса екі бала.

                      Ребенок, который не учится – один ребенок; 

                      ребенок который учится – два ребенка.

                      27 Жеті жұрттың тілін біл, 

                      Жеті түрлі білім біл.

                      Стремись изучить язык семи народов и семь разных наук.
                      28 Күш – білімде, білім – кітапта. Сила – в знании, знания – в книгах.
                      29 Білек бірді, білім мыңды жығады. Сильный победит одного, ученый тысячу.
                      30 Әліппенің аржағы – білім бағы. С последней страницей букваря 

                      открываются двери в знания сад.

                      31 Ғылыммен жақын болсаң, қолың жетер, 

                      Залыммен жақын болсаң, басың кетер.

                      Подружишься с наукой – всего достигнешь, 

                      а со злом – голову потеряешь.

                      32 Шәкіртсіз ұстаз – тұл. Учитель без учеников, что сирота одинокий.
                      33 Оқу – білім бұлағы, 

                      Білім – өнер шырағы.

                      Учение – знания родник, знания – жизни светильник.
                      34 Ұстазыңды ұлы әкеңдей сыйла. Учителя почитай, как отца родного.
                      35 Оқу – білім азығы, 

                      Білім – ырыс қызығы..

                      Учение – основа знания, знание – основа счастья.
                      36 Кітап-ғылым – тілсіз мұғалім. Ученая книга – учитель без языка.
                      37 Білімі жоқ ұл – жұпары жоқ гүл. Человек без знаний, что цветы без запаха.
                      38 Мың малың болғанша, бір балаң ғалым болсын. Чем овец тысячу иметь, 

                      лучше одного сына ученого иметь.

                      39 Кісінің көркі киім емес – білім. Человека украшает не одежда, а знание.
                      40 Наданмен дос болғанша, 

                      Кітаппен дос бол.

                      Чем с неучем водиться, лучше с книгой подружиться.
                      41 Құлақ естігенді көз көрер. Что уши услышат, то и глаза увидят.
                      42 Асу бермес асқар жоқ. Нет вершины недоступной.
                      43 Ақыл тозбайтын тон, 

                      Білім таусылмайтын көл.

                      Ум – шуба, которая не изнашивается, 

                      знания – озеро неисчерпаемое.

                      44 Білегіңе сенбе, біліміңе сен. На силу не рассчитывай, на свои знания рассчитывай.
                      45 Көз көруге тоймайды, 

                      Құлақ естуге тоймайды.

                      Глаза не насытятся смотреть, уши – слушать.
                      46 Көп сөйлеген білімді емес, 

                      Дөп сөйлеген білімді.

                      Не тот учен, кто много говорит, 

                      а тот, кто дельно говорит.

                      47 Білім арзан, білу қымбат. Ученье ничего не стоит, да выучиться трудно.
                      48 Екпей егін шықпас, 

                      Үйренбей білім жұқпас.

                      Не посеяв, хлеба не вырастишь, 

                      без учения знаний не приобретешь.

                      49 Жаста оқыған оқуың – тасқа жазғанмен бірдей, 

                      Егде тартқанда оқыған оқуың – мұзға жазғанмен бірдей.

                      В молодости полученные знания – на камне высеченная надпись, в старости полученные знания – на льду вырубленная надпись.

                      Мақал-мәтелдер

                      Бірлік, сыйластық, ынтымақтастық

                       

                      п/п

                      Қазақ тілінде  

                      На казахском языке

                      Орыс тілінде  

                      На русском языке

                      1. Ел бірлігі – ел теңдігі. В единстве народа – его свобода.
                      2. Бірлік болмай тірлік болмас. Без единства жизни нет.
                      3. Ынымақ жүрген жерде, 

                      Ырыс бірге жүреді.

                      Единство и счастье – едины.
                      4. Бірлігі жоқ ел тозады, 

                      Бірлігі күшті ел озады.

                      Народ, не знающий единства, с нуждой дружит; 

                      народ сильный единством, со счастьем дружит.

                      5. Бірлікті ел бұзылмас. Единство народа все беды отводит.
                      6. Жұмыла көтерген жүк жеңіл. Легка ноша поднятая сообща.
                      7. Бірлік, ынтымақ – байлық бақ. Согласие и единство – счастье и богатство.
                      8. Бірлік жоқ болса, ұйым жоқ. 

                      Ұйым жоқ болса, күйің жоқ.

                      Нет согласия – нет единства, 

                      нет единства – нет счастья.

                      9. Сырттан келген жаудан да 

                      Іштен шыққан дау жаман.

                      Внутренние распри страшней врага внешнего.
                      10. Екі құзғын таласса, 

                      Бір қарғаға жем түсер.

                      Два ворона подерутся – одной вороне будет что поклевать.
                      11. Ауылдың иті ала болса да, 

                      Бөрі келгенде бірігеді.

                      Завидев волка, аульные собаки забывают свою вражду.
                      12. Саусақ бірікпей 

                      Ине ілікпейді.

                      Пока альцы не сойдутся и иголку не ухватишь.
                      13. Тобынан айрылған қазды 

                      Топталған қарға алады.

                      Отбившегося от стаи гуся стая ворон заклюет.
                      14. Кең киім тозбайды, 

                      Кеңесші ел азбайды.

                      Просторная одежда износа не знает, 

                      сплоченный народ бедствий не ведает.

                      15. Біріккен жүз 

                      Бытыраңқы мыңды алады.

                      Сплоченная сотня разобщенную тысячу одолеет.
                      16. Ырыс алды – ынтымақ. Счастья начало – согласие.
                      17. Кеңесіп пішкен тон келте болмас. Шуба, скроенная сообща, не будет коротка.
                      18. Алтау ала болса, 

                      Ауыздағы кетеді.

                      Төртеу түгел болса,

                      Төбедегі келеді.

                      Если шестеро врозь, лежащее во рту теряют; 

                      если четверо за одно, улетевшее в небо достоют.

                      19. Кемедегінің жаны бір. У плывущих на одном корабле – душа одна.
                      20. Теңге тиыннан. 

                      Ынтымақ ұйымнан.

                      С копейки собирается рубль, 

                      с единства начинается дружба.

                      21. Байлық – байлық емес, бірлік – байлық. Истинное богатство не в достатке, а в единстве.
                      22. Қол жұмылмай – жылынбайды. Пока пальцы не сожмутся в кулаке, 

                      руки не согреются.

                      23. Кеңеспен шешкен шешімнің кемісі болмас. Сообща принятое решение – самое мудрое решение.
                      24. Ынтымақ болмай іс оңбас. Без единства ни в одном деле толку нет.
                      25. Топтанып ұшқан торғайға 

                      Тұрымтай да бата алмас.

                      Перед дружной стаей воробьев и кобчик отступит.
                      26. Үдің басын қатын қосар, 

                      Елдің басын батыр қосар.

                      Женщина укрепляет единство семьи, 

                      батыр укрепляет единство народа.

                      Байлық, кедейлік, мұқтаждық .

                       

                      п/п

                      Қазақ тілінде  

                      На казахском языке

                      Орыс тілінде  

                      На русском языке

                        Жоқтық ұят емес, 

                        Тоқтық мұрат емес.

                        Бедность – не порок, 

                        Богатство – не предел мечты.

                          Бай бауырын танымас, 

                          Сауда досқа қарамас.

                          Богатый брат бедного не признает, 

                          Купец дружбы не признает.

                            Ашаршылықта бай баласы бірінші өледі. В голод байский сын раньше всех умирает.
                              Жарлы байғұс жаманар, 

                              Жаманар да қуанар.

                              Бедняк латку пришьет – и то радость.
                                Нені кем тұтсаң, соғн зар боларсың. В том всегда нужда, чего нет под рукой.
                                  Аттыға жаяу жолдас болмас. Конный пешему не товарищ.
                                    Несиеге ет жесең, 

                                    Сүйегі ішегіңді жыртар.

                                    В долг съеденное мясо костью кишки проткнет.
                                      Жаяуға жол алыс. Для пешего всякая дорога длинная.
                                        Аш бала 

                                        Тоқ баламен ойнамайды.

                                        Тоқ бала

                                        Аш болам деп ойламайды.

                                        Голодному мальчику с сытым некогда играть, 

                                        сытый не думает, что и он будет голодать.

                                          Жіп жіңішке жерінен үзіледі. Где веревка тонка, там она и рвется.
                                            Асы жоқ үйді ит те сүймейді. Голодный дом и собака обходит стороной.
                                              Аштың ақылы тамағында, 

                                              Жаяудың ақылы табанында.

                                              Голодный думает о еде, пеший – о боли в ноге.
                                                Аш ақылмен тоқ болмайды. Голодный сочувствием сыт не будет.
                                                  Қарны ашқанға 

                                                  Қара талқан майдай көрінеді.

                                                  Голодному и только масло кажется.
                                                    Күші жоқ ит те жүгірмес. Голодную собаку не заставишь побежать.
                                                      Төреге ерген ер – токымын арқалар. За вельможей последуешь на коне, 

                                                      а вернешься с седлом на себе.

                                                        Аспаннан киіз жауғанда 

                                                        Сорлыға ұлтарақ та тимепті.

                                                        Когда с неба тюками валили кошма, 

                                                        Бедняку не хватило кусочка на стельку.

                                                          Адасқанға – жұлдыз айдай, 

                                                          Карны ашқанға – көже майдай.

                                                          Когда заблудишься, звезды луной кажутся; 

                                                          когда проголодаешься, лапша маслом кажется.

                                                            Тоңған тонын мақтайды, 

                                                            Адасқан жолын мақтайды.

                                                            Замерзший хвалит оставленную шубу, 

                                                            Заблудившийся – потерянную дорогу.

                                                              Алпыс қарсақ ат болмас. И шестьдесят корсаков коя не заменят.
                                                              21. Қысқа жіп күрмеуге келмес. Из которой веревки петлю не завяжешь.
                                                              22. Ай бетінде де дақ бар. И на луне есть пятна.
                                                              23. Қасық тары ботқа болмас, 

                                                              Ботқа болса да жұртқа жетпес.

                                                              Из ложки пшена кашу не сваришь, 

                                                              если и сваришь, всех не накормишь.

                                                              24. Жоққа жүйрік жетпейді. И самому быстроногому не догнать того, чего нет.
                                                              25. Ит жоқта шошқа үреді. Когда нет собак, свиньи лают.
                                                              26. Мысық жоқта қышқан төбеге мінеді. Когда кошки нет, мыши на голову лезут.
                                                              27. Жоқ болса, тұз да қат. Когда нужда, и крупинка соли дорога.
                                                              28. Ұста пышаққа жарымас, 

                                                              Етікші етікке жарымас.

                                                              Кузнец ходит без ножа, сапожник – без сапог.
                                                              29. Балықшының аты шөлден өледі. Конь рыбака от жажды дохнет.
                                                              30. Балық жоқта бақа да балық. Когда рыбы нет, и лягушка – рыба.
                                                              31. Бие көп болса, құлын көп. Когда кобылиц много, и жеребят много.
                                                              32. Сауыны аздың жазы қысқа. Когда дойного скота нет, лето кажется короче.
                                                              33. Етік жамағанды көрдік, 

                                                              Тақия жамағанды көрмедік.

                                                              Латавшего сапоги видели, 

                                                              Латавшего тюбетейку – нет.

                                                              34. Құсы жоққа тұрымтай 

                                                              Сұңқармен тең

                                                              Аты жоққа қотыр тай

                                                              Тұлпармен тең.

                                                              Когда ловчей птицы нет – кобчик – сокол; 

                                                              когда коня нет – чесоточный жеребенок – скакун.

                                                              35. Кісі берген кісіге ырыс болмас. На чужих подарках не разбогатеешь.
                                                              36. Басқа түссе – баспақшыл. Нужда заставит – про неумение забудешь.
                                                              37. Жоқшылық жомарт ердің қолын байлар. Нужда и самого щедрого джигита по рукам вяжет.
                                                              38. Кедей менен бай жолдас болмас, 

                                                              Қасқыр менен қой жлодас болмас.

                                                              Овце с волком не сдружиться, бедняку – с баем.
                                                              39. Қасқыр ішігі бар кісі, Жолдасының тоңғанын білмес. Одетый в шубу не замечает того, Кто от холода трясется.
                                                              40. Біреу тойып секіреді, Біреу тоңып секіреді. Один прыгает от сытости, другой – от стужи.
                                                              41. Қойың болмаса, байлықта ойың болмасын. Овец не держать – богатства не видать.
                                                              42. Жауын жіңішкергенше, жіңішке үзілер. Пока толстый станет тонким, тонкий надломится.
                                                              43. Жаяушылық тартқанда, 

                                                              Жүрмес есек ат болар,

                                                              Қарын қатты ашқанда,

                                                              Қара талқан қант болар.

                                                              Почему ишак кажется конем, 

                                                              Голодному толокно кажется сахаром.

                                                              44. Жарлылығын жасырған жарымас. С нуждой смириться – из нужды не выйти.
                                                              45. Ақша ашпайтын құлып жоқ. Нет того замка, который бы против денег устоял.
                                                              46. Ақшада көз жоқ. У денег нет глаз.
                                                              47. Арық атқа қамшы жау, 

                                                              Жыртық үйге тамшы жау.

                                                              Худому коню плетка – враг, 

                                                              Худой юрте – дождь.

                                                              48. Ит арық болса, ауылдың намысы. Худые собаки бедность аула выдают.
                                                              49. Алтынды тот баспайды. Золото не ржавеет.
                                                              50. Тар киім – тозғақ. Тесная одежда быстро изнашивается.
                                                              51. Түк таппаған тұз жалар. Отчаявшаяся в нужде соль лижет.
                                                              52. Жұттаған шүкірге тоймайды. Маленькой подачкой большую прореху не заткнешь.
                                                              53. Барлық жарастырады, жоқтық талстырады. Достаток недостатки сглаживает, 

                                                              нужда еще больше оголяет.

                                                              54. Тамыр тартқан тарықпас. Нужды не знает тот, кто дойный скот имеет.
                                                              55. Ашаршылықты көп көрген өзі тоймай “мә” демес. Кто голод пережил, не скажет “на”, 

                                                              пока сам не насытится.

                                                              56. Аш атасын тыңдамас. Для голода нет голоса разума.
                                                              57. Түйесі жоқ ауылға талақ атан көрінеді. Для аула, не имеющего верблюда, 

                                                              и верблюжонок – верблюд.

                                                              58. Кедейге өлең айтқан да – шығын. Бедняку лишний раз песню распевать.
                                                              59. Қалтасында тыйыны жоқ, түйенің тісін ашып ашып көреді. В кармане ни гроша, а сам заглядывает в зубы верблюда.
                                                              60. Аузы қисық болса да, байдың ұлы сөйлесін. Хоть и рожа кривая, пусть сын бая говорит.
                                                              61. Еліктің мойнын оқ кеседі, 

                                                              Ердің мойнын жоқ кеседі.

                                                              Косуле голову пуля срезает, 

                                                              Джигиту голову нужда отсекает.

                                                              62. Карны ашқанға қара нан да май татыр, 

                                                              Шөлдегенге қара су да бал татыр.

                                                              Голодному черный хлеб маслом кажется, Жаждущему сырая вода медом кажется.
                                                              63. Базар бай, алушы кедей. Базар богат, да покупатель беден.
                                                              64. Базар ақшалыға базар, ақшасызға назар. Базар с деньгами – базар, а без денег какой он базар.
                                                              65. Қарыз қатынас бұзар. Неуплаченный дружбе помеха.
                                                              66. Адамды тарлық шынықтырады, 

                                                              Адамгершілікті барлық ұмыттырады.

                                                              Нужда закаляет, богатство о человечности забывает.
                                                              67. Байдан пайда артылмас, 

                                                              Қудан пайла артылмас.

                                                              Хитреца хитростью не проведешь, у бая выгоду не урвешь.
                                                              68. Тіленшіге жел қарсы. Нищему и ветер в лицо бьет.
                                                              69. Бай атқа мінсе құтты болсын дейді, Кедей атка мінсе қайдан алдың дейді. Бай на коня сядет – доброго пути желают, Бедняк на коня сядет – где взял спрашивают.
                                                              70. Байға жағынамын деп жарлының тоқтылы қойы шығыпты. Бедняк хотел понравиться баю и остался остался без овцы с ягненком.

                                                              Батырлық туралы

                                                               

                                                              п/п

                                                              Қазақ тілінде  

                                                              На казахском языке

                                                              Орыс тілінде  

                                                              На русском языке

                                                              1 Ел ұлсыз болмас, 

                                                              Жер гүлсіз болмас.

                                                              Нет земли без цветов, а народа без героев.
                                                              2 Батыр туса – ел ырысы, 

                                                              Жаңбыр жауса – жер ырысы.

                                                              Дождь пойдет – земле счастье, 

                                                              батыр родится – народу счастье.

                                                              3 Еліңді сүйсең, ерлік істейсің. Любовь к родине героизм рождает.
                                                              4 Қылышты қорқақты 

                                                              Сойылды батыр соғып алады.

                                                              Батыр с дубинкой труса с саблей одолеет.
                                                              5 Батырға оқ дарымайды 

                                                              Батылға жау жоламайды.

                                                              Батыра пуля не берет, храброго враг сторонится.
                                                              6 Жауынгерге жара да жарасады. Воина и раны красят.
                                                              7 Қаһарлы қамал бұзады. Крепости покоряются отважным.
                                                              8 Малы жоқ деп, ерден түңілме. 

                                                              Шөбі жоқ деп, жерден түңілме

                                                              Не отступайся от земли, 

                                                              если и скудна она;

                                                              не отступайся от джигита,

                                                              если и беден он.

                                                              9 Ел үмітін ер ақтар, 

                                                              Ер атағын ел сақтар.

                                                              Надежды народа джигит оправдает, 

                                                              славу джигита народ оберегает.

                                                              10 Ер жігіт елі үшін туады, 

                                                              Елі үшін өледі.

                                                              Герой рождается на счастье народу и умирает за народ.
                                                              11 Тізерлеп жүріп күнелткеннен, 

                                                              Тік жүріп өлген артық.

                                                              Чем ползая жить, лучше стоя умереть.
                                                              12 Қорқақтың қатыны болғанша, 

                                                              Батырдың жесірі бол.

                                                              Чем быть женой труса, 

                                                              лучше быть вдовой храбреца.

                                                              13 Ерліктің шарты – өзіне сенгендік Закон мужества – верить в себя.
                                                              14 Шапшаң жүргенге шаң жұқпас. К быстро идущему пыль не пристает.
                                                              15 Шын орақшы орақ таңдамайды, 

                                                              Шын батыр құрал таңдамайды.

                                                              Настоящий косарь косу не выбирает, 

                                                              настоящий батыр – оружие.

                                                              16 Қара бет болып қашқаннан, 

                                                              Қайрат көрсетіп өлген артық.

                                                              Чем с позором бежать, лучше геройски умереть.
                                                              17 Айлалы батыр алдырмас. Ловкого батыра силой не возьмешь.
                                                              18 Ер жігітке өлім бар да, қорлық жоқ. Для героя смерть есть, позора – нет.
                                                              19 Ер жігіт үйде туып түзде өлер. Джигит рождается дома, умирает на поле боя.
                                                              20 Ерлік өлім – ерді көбейтеді. Героическая смерть ряды героев умножает.
                                                              21 Ер сасқанда белгілі, 

                                                              Ат шапқанда белгілі.

                                                              Джигит познается в беде, 

                                                              добрый конь – на скачках.

                                                              22 Алыс жол атты сынайды, 

                                                              Ауыр жол ерді сынайды.

                                                              Дальняя дорога – испытание коню, 

                                                              тяжкий путь – испытание джигиту.

                                                              23 Ер жігіттің екі сөйлегені – өлгені. Джигиту чем дважды обещать, 

                                                              лучше раз умереть.

                                                              24 Батырға таяқ та – жарақ. Батыру и палка оружие.
                                                              25 Үйде шешен – дауға жоқ, 

                                                              Үйде батыр – жауға жоқ.

                                                              Дома речистый для спора не гож, 

                                                              дома храбрый для битвы не гож.

                                                              26 Отызында орда бұзбасаң, 

                                                              Қырқында қырып келдім дегеніңе ешкім сенбейді.

                                                              Если в тридцать ничего не совершил, 

                                                              в сорок не поверят твоим подвигам.

                                                              27 Жауға жаныңды берсең де, 

                                                              Сырыңды берме.

                                                              Жизнь врагу отдай, но тайны не выдавай.
                                                              28 Алыссаң атаң да болса жық. Если схватился, и отца родного вали с ног.
                                                              29 Жалғыз атты жарыстан қалмас. Имеющий единственную лошадь 

                                                              скачек не пропускает.

                                                              30 Жығылсаң нардан жығыл. Коли падать – падай с верблюда.
                                                              31 Атың арақ болса, бір шап, 

                                                              Отының аз болса, бір жақ.

                                                              Конь худой – проскачи раз, да во весь опор; 

                                                              дров мало – разожги раз, да пожарче.

                                                              32 Ат басына күн туса, 

                                                              Ауыздығымен су ішер.

                                                              Ер басына күн туса,

                                                              Етігімен су кешер.

                                                              Конь при нужде в удилах воду пьет, 

                                                              джигит при нужде в сапогах реку перейдет.

                                                              33 Жау жоқта батыр көп, 

                                                              Дау жоқта ақыл көп.

                                                              Когда в уме спроса нет, умников много; 

                                                              когда опасности нет, храбрецов много.

                                                              34 Отқа салып ерітсең де, 

                                                              Алтын сірә жез болмас.

                                                              Аяққа шұлғау қылсаң да,

                                                              Асыл жібек бөз болмас.

                                                              Кинь золото в огонь – оно медью не станет; 

                                                              парчу порви на портянки – она холстиной не станет.

                                                              35 Батырдың атын жау шығарады, 

                                                              Шешеннің атын дау шығарады.

                                                              Имя оратора спор выявляет, 

                                                              имя батыра враг называет.

                                                              36 Жауға жалынба, 

                                                              Досқа тарылма.

                                                              В беде друга не вини, у врага пощады не проси.
                                                              37 Тәуекел ет те тас жұт, 

                                                              Ажал жетпей өлмек жоқ.

                                                              На риск и камень проглоти: 

                                                              пока срок не подойдет,

                                                              смерть подождет.

                                                              38 Бас жарылса, бөрік ішінде, 

                                                              Қол сынса, жең ішінде.

                                                              Не бойся, что голову проломят – под шапкой она, 

                                                              не трусь что руку сломают – в рукаве она.

                                                              39 Табақ тмағымен жарасты, 

                                                              Батыр жарағымен жарасты.

                                                              Посуду красит еда, джигита – оружие.
                                                              40 Батырлық айқаста танылар. Поле боя называет имя героя.
                                                              41 Шешінген судан тайынбас. Раздевшийся догола, воды не убоится.
                                                              42 Қашпақ болсаң зымыра. Решился бежать – лети стремглав.
                                                              43 Тәуекелсіз іс бітпейді, 

                                                              Тәуекел етпеген арықтан өтпейді.

                                                              Не рискнешь – дело не свершишь, 

                                                              струсишь – через арык не прыгнеш.

                                                              44 Ер жолдасы – тәуекел. Риск – спутник героя.
                                                              45 Ерлік көрсеткенге оқ та дарымас Смелого пуля не берет.
                                                              46 Өжет өлімнен қаймықпас. Смелого смертью не устрашишь.
                                                              47 Күш батылдыққа ереді. Смелость смелому силы прибавляет.
                                                              48 Батыл болсаң батыр да боласың. Смелость – к героизму дорога.
                                                              49 Тәуекел тау жығады. Смелость сдвигает горы с места.
                                                              50 Тәуекелдің кемесі суға батпайды. Лодка смелого и в шторм не утонет.
                                                              51 Өзің қорықпасаң, жау қорқады. Сам не испугаешься – враг испугается.
                                                              52 Алып анадан туады, 

                                                              Ат биеден туады.

                                                              Скакун родится от кобылицы, 

                                                              батыр – от женщины.

                                                              53 Болат қайнауда шынығады, 

                                                              Батыр майданда шынығады.

                                                              Сталь закаляется в огне, батыр – на войне.
                                                              54 Жалықпаған жауды жеңеді. Стойкий врага одолеет.
                                                              55 Өжет адам өлімді жеңеді. Смелый смелостью смерть побеждает.
                                                              56 Болат бүгілмес, шорт сынар. Сталь ломается, но не гнется.
                                                              57 Уайым түбі тұңғиық, 

                                                              Батасың да кетесің.

                                                              Тәуекел түбі жел қайық,

                                                              Мінесің де өтесің.

                                                              Тоска – море, погрузишься в него – и утонешь; 

                                                              риск – лодка, доверишься ей и выплывешь.

                                                              58 Аты аталмаған жігіттен, 

                                                              Аты аталған төбе артық.

                                                              Чем быть джигитом, никому неизвестным, лучше быть бугорком, именем отмеченным.
                                                              59 Қорлық өмірден, 

                                                              Ерлік өлім артық.

                                                              Чем жить в унижении, лучше геройски умереть.
                                                              60 Қашпақ, қумақ ерге сын, 

                                                              Көшпек, қонбақ жерге сын.

                                                              Чтобы о земле судить, 

                                                              узнай – покидают ее или заселяют;

                                                              чтобы о джигите судить,

                                                              узнай – идет на врага или бежит от него.

                                                              61 Ерлік білекте емес, жүректе. Храбрость не в силе, а в сердце.
                                                              62 Ердің сыншысы – елі. Ценитель достоинств джигита – его же народ.
                                                              63 Жомарт бергенін айтпас 

                                                              Ер айтқанынан қайтпас.

                                                              Щедрый не напомнит о том, что давал; 

                                                              джигит не отступит от того, что сказал.

                                                              64 Ездің тілі батыр, 

                                                              Ердің қолы батыр.

                                                              Сила болтуна на языке, сила батыра в руке.
                                                              65 Оқсыз мылтық – таяқ. Винтовка без патрона – просто палка.
                                                              66 Дұшпанға тастай қатты бол, 

                                                              Досыңа балдай тәтті бол.

                                                              С врагом будь тверд, как камень, 

                                                              с другом будь сладок, как мед.

                                                              67 Жүрек – ер, бас – кемеңгер. Сердце храбро, голова мудра.
                                                              68 Сөзде тұру – ерлік, 

                                                              Сөзді жұту – қорлық.

                                                              Верность слову – мужество, 

                                                              измена слову – подло.

                                                              69 Ақылдан асар амал жоқ, 

                                                              Батылдар алмас қамал жоқ.

                                                              Нет хитрости, которой ум бы не разгадал; 

                                                              нет крепости, которой смелый бы не взял.

                                                              70 Шамасыз батырлық – шарасыз өлім. Безрассудное геройство – никчемная смерть.
                                                              71 Тура ағаш үйге тіреу, 

                                                              Тура жігіт елге тіреу.

                                                              Крепкое бревно – подпорка для потолка, 

                                                              стойкий джигит – опора для народа.

                                                              72 Жүйрік атқа жел қамшы. Быстроногому коню и ветер – плетка.
                                                              73 Ер айтса – ел айтқаны, 

                                                              Елдің қамын жеп айтқаны

                                                              Слово джигита – слово народа, 

                                                              сказанное в защиту народа.

                                                              74 Ер айтпас, айтса қайтпас. Джигит попусту не обещает, 

                                                              если обещает, от слова не отступает.

                                                              75 Атқыштан ажал қашады. От меткого стрелка смерть бежит.
                                                              76 Ерді кебенек ішінде таны. Настоящего джигита узнаешь и в пастушьей накидке.
                                                              77 Ерлік пен бірлік – егіз. Единство и героизм – едины.
                                                              78 Ер – елдің айнасы. Джигит – зеркало своего народа.
                                                              79 Ер есімі ел есінде. Имя героя в памяти народа.
                                                              80 Батырға да жан керек, 

                                                              Пақырға да жан керек.

                                                              И батыру жизнь нужна, и бедняку жизнь дорога.
                                                              81 Ерлікте қорлық жоқ. Мужеству позор неведом.
                                                              82 Жүк ауырын ер көтереді, 

                                                              Ел ауырын ер көтереді.

                                                              Тяжелую ношу верблюд осилит, ношу народа джигит поднимет.
                                                              83 Ат өнері білінбес, 

                                                              Бәйгеге түсіп жарыспай.

                                                              Ер өнері білінбес,

                                                              Қоян-қолтық алыспай.

                                                              Резвость коня скачки покажут, 

                                                              силу джигита борьба докажет.

                                                              84 Арыстанды арыстандай жігіт алар. Льва одолеет джигит с львиным сердцем.
                                                              85 Қимылдаған қыр асар. Вершину одолеет идущий.
                                                              86 Ерінбеген елекпен су ішеді. Настойчивый и из сита воды напьется.
                                                              87 Жоқ іздеген жоғалғанды табады. Кто ищет, тот всегда найдет.
                                                              88 Шапқан озар, 

                                                              Жатқан қалар.

                                                              Бегущий обгонит, лежащий отстанет.
                                                              89 Ұра берсең құдай да өледі. Долго бить – бога можно убить.
                                                              90 Іздеген табады, 

                                                              Сұраған алады.

                                                              Ищущий найдет, просящий получит.
                                                              91 Талапты ерге нұр жауар. К настойчивому джигиту счастье само идет навстречу.
                                                              92 Қақылдаған тауық тумай қоймайды. Раскудахтавшаяся курица не успокоится, 

                                                              пока яйцо не снесет.

                                                              93 Жоқ табылмайды емес, 

                                                              Қарауы жетпейді.

                                                              Адам бермейді емес,

                                                              Сұрауы жетпейді.

                                                              Найдется все, если настойчиво искать; 

                                                              человек не откажет, если сумеешь упросить.

                                                              94 Қырық кісі бір жақ, 

                                                              Қыңыр кісі бір жақ.

                                                              Сорок человек заодно, 

                                                              один упрямец – сам по себе.

                                                              95

                                                              Дін туралы

                                                               

                                                              п/п

                                                              Қазақ тілінде  

                                                              На казахском языке

                                                              Орыс тілінде  

                                                              На русском языке

                                                                Құдай өзі бермейді, 

                                                                Біреудікін біреуге ауыстырып береді.

                                                                Бог не свое раздает. Он дает, 

                                                                что у другого берет.

                                                                  Күштіде тәңірі жоқ. Сильному и бог не нужен.
                                                                    Қарға көгенін шоқиды, 

                                                                    Молда білгенін оқиды.

                                                                    Ворона клюет, что на глаза попадет: 

                                                                    мулла читает, что в голову взбредет.

                                                                      Өлеңді жерде өгіз семіреді, 

                                                                      Өлімді жерде молда семіреді.

                                                                      Где травы вдоволь, там быки жиреют; 

                                                                      где покойников много, там мулла толстеет.

                                                                        Аңқау елге – арамза молда. Для темных людей и плут – мулла.
                                                                          Қожаң берсе қойныңа тық. Если кожа что-то дал, прячь подальше, ибо передумать может.
                                                                            Ақ сәлделі қожадан, 

                                                                            Ақ жаулықты қатын артық.

                                                                            Чем мулла в белой чалме, 

                                                                            лучше баба в белом платке.

                                                                              Молда “бер” деген сөзді білмейді, 

                                                                              “Ал” деген сөзді біледі.

                                                                              Мулла глух к слову “дай”, он слышит только “возьми”.
                                                                                Молдаларға мал қайғы. 

                                                                                Момындарға жан қайғы.

                                                                                Мулла печется о наживе, бедняк – о жизни.
                                                                                  Надан молда намазқой. Мулла-невежда чаще других молится.
                                                                                    Аюға намаз үйреткен таяқ, 

                                                                                    Молдаға намаз үйреткен тамақ.

                                                                                    Медведя молитве палка научила, муллу – ненасытная глотка.
                                                                                      Жаны күйген тәңірісін қарғайды. Когда на душе горько, 

                                                                                      от одного имени бога тошно.

                                                                                        Молданы мазарда көр, 

                                                                                        Делдалды базарда көр.

                                                                                        Перекупщика встретишь на базаре, муллу – на похоронах.
                                                                                          Құдай көгін билесін, 

                                                                                          Жеріме менің тимесін.

                                                                                          Пусть бог своим небом правит, а землю мою в покое оставит.
                                                                                            Сен құдайға жеткенше, 

                                                                                            Мен ауылға жетермін.

                                                                                            Пока ты до бога дойдешь, я до аула доберусь.
                                                                                              Дін қараңғы ін. Религия темная нора.
                                                                                                Молда өзін бір алдайды, 

                                                                                                Өзгені екі алдайды.

                                                                                                Мулла обманывает себя один раз, а других – дважды.
                                                                                                  Сопы сұмнан шығады. Святоши среди подлецов берутся.
                                                                                                    Сауатсыз молданың сәлдесі үлкен. У муллы невежды самая длинная 

                                                                                                    Чалма.

                                                                                                      Молданың сәлдесі ақ болғанмен, ниеті қара. У муллы чалма белая , а нутро – черное.
                                                                                                        Өлейін деп өліп бара жатқам жоқ, 

                                                                                                        Молдадан ұялғанымнан өліп бара жатырмын.

                                                                                                        Умираю не потому, что жить надоело, а потому что мулла заждался.
                                                                                                          Тана пайда бермесе, 

                                                                                                          Тәңірі пайда бермейді.

                                                                                                          Чего бог не дал , даст теленок , став коровой.
                                                                                                          23. Алла бермегенді молда да бермейді. Чего аллах не дал , того и мулла не даст.
                                                                                                          24. Молданың істегенін істеме,айтқанын істе. Не делай того , что делает мулла , а делай то , что он говорит.
                                                                                                          25. Май – әулие, майсыз жарылқайтын қай әулие. Масло – божья еда , не подмаслишь – никакой святой не услышит тебя.
                                                                                                          26. Екі молда – бір кісі, 

                                                                                                          Бір молда – жарты кісі.

                                                                                                          Два муллы – один человек , один мулла – полчеловека.
                                                                                                          27. Аллаға жағайын десең – азаның болсын, 

                                                                                                          Қазыға жағайын десең – қазаның болсын.

                                                                                                          Хочешь понравиться аллаху – час молитвы не пропускай , хочешь понравиться казию – котел с огня не снимай.
                                                                                                          28. Жарымды алған құдайдың келіні мендей жыласын. Пусть невестка бога , забравшего моего любимого , как и я плачет.
                                                                                                          29. Ала шапанды молда да бір, 

                                                                                                          Ала қанатты сауысқан да бір,

                                                                                                          Екеуі де арам ниет:

                                                                                                          Жығылғанның қасында,

                                                                                                          өлгеннің басында.

                                                                                                          Что сорока пестрокрылая , что мулла в пестром чапане – у обоих одна мысль на уме: не упустить того , кто умрет , и того , кто упадет .
                                                                                                          30. Қожа – молданы басындағысынан білерсің, 

                                                                                                          Бек пен төрені қасындағысынан білерсің.

                                                                                                          Муллу и кожу отличишь по белой чалме , бека и торе – по пышной свите.
                                                                                                          31. Көп қайда болса, құдай сонда. Бог всегда там , где большинство .

                                                                                                          Мақал-мәтелдер

                                                                                                          Достық пен жолдастық

                                                                                                           

                                                                                                          п/п

                                                                                                          Қазақ тілінде  

                                                                                                          На казахском языке

                                                                                                          Орыс тілінде  

                                                                                                          На русском языке

                                                                                                            Тату үйдің бақыты тасыр, 

                                                                                                            Ұрыс-керіс үйдің ырысы қашар.

                                                                                                            Дружный дом – счастья полон, 

                                                                                                            дружбу потерял – счастье расплескал.

                                                                                                            2 Жолдасы көптің – олжасы көп. Друзей много – шире дорога.
                                                                                                            3 Қимас досың сұраса, 

                                                                                                            Қимасыңды бересің.

                                                                                                            Для друга сердечного от сердца отрывают.
                                                                                                            4 Сыйласу екі кісіге бірдей. Дружба крепка взаимностью.
                                                                                                            5 Туысы жақын жақын емес, 

                                                                                                            Қонысы жақын жақын.

                                                                                                            Доброе соседство прочнее родственных уз.
                                                                                                            6 Татулық – табылмас бақыт. Дружба – богатство бесценное.
                                                                                                            7 Досыңды мақтағаның – өзіңді жақтағаның. Друга хвалить что себя похвалить.
                                                                                                            8 Ағаш тамырымен, 

                                                                                                            Адам досымен мықты.

                                                                                                            Дерево крепко корнями, человек – друзьями.
                                                                                                            9 Ұрыстың мерейі – ерлік, 

                                                                                                            Ырыстың мерейі – бірлік.

                                                                                                            Битвы успех в героизме, 

                                                                                                            счастье успех в единстве.

                                                                                                            10 Жаман жолдастан мықты таяқ. Крепкая палка лучше плохого попутчика.
                                                                                                            11 Жолдасты жол айырады. Друзей дорога разлучает.
                                                                                                            12 Дос сыртыңнан мақтар, 

                                                                                                            Дұшпан көзіңе мақтар.

                                                                                                            Друг хвалит за глаза, недруг – в глаза.
                                                                                                            13 Дұшпан күлдіріп айтады, 

                                                                                                            Дос жылатып айтады.

                                                                                                            Сладкая ложь недруга смешит, 

                                                                                                            горькая правда друга слезу прошибает.

                                                                                                            14 Досың дос болғанға шаттан, 

                                                                                                            Дұшпанмен дос болудан сақтан.

                                                                                                            Гордись настоящим другом, 

                                                                                                            остерегайся стать другом врага.

                                                                                                            15 Дұшпаныңнан бір сақтан, 

                                                                                                            Жаман достан мың сақтан.

                                                                                                            Врага остерегайся один раз, 

                                                                                                            плохого друга тысячу раз.

                                                                                                            16 Жаман жолдастан жақсы дұшпан артық. Чем плохой друг, лучше достойный враг
                                                                                                            17 Қасың менен досыңды 

                                                                                                            Қас-қабағы танытар.

                                                                                                            Друзей от недругов по глазам отличают
                                                                                                            18 Ауыл итінің достығы 

                                                                                                            Сүйек тастағанша…

                                                                                                            Дружба аульных собак – до первой косточки
                                                                                                            19 Күлме досыңа, келер басыңа. Над бедой друга не смейся, 

                                                                                                            то же может случиться и с тобой.

                                                                                                            20 Адамның көңілі бір атым насыбайдан қалады. Бывает, что друзья расходятся из-за щепотки насыбая.
                                                                                                            21 Ерегескен ел болмайды, 

                                                                                                            Есептескен дос болмайды.

                                                                                                            Где нет взаимности, там единства нет 

                                                                                                            где корысть, там дружбы нет

                                                                                                            22 Досың көппен сыйлас, 

                                                                                                            Досы азбен сырлас.

                                                                                                            Дружи с тем, у кого приятелей много, 

                                                                                                            откровенничай с тем, у кого друзей мало.

                                                                                                            23 Екі жақсы қосылса, 

                                                                                                            Өлгенінше дос болады,

                                                                                                            Екі жаман қосылса.

                                                                                                            Өлгенінше қас болады.

                                                                                                            Два умных сойдутся – до смерти дружат, 

                                                                                                            два дурака сойдутся – до смерти враждуют

                                                                                                            24 Дос таппай көңіл тыным таппас. Друга нет – душе покоя нет
                                                                                                            25 Көршің қолайлы болса, қораң кең. Когда сосед по душе, 

                                                                                                            в тесном дворе просторно.

                                                                                                            26 Жолдасың жақсы болса, 

                                                                                                            Жолым ұзын деме,

                                                                                                            Жолдасың жаман болса,

                                                                                                            Қолым ұзын деме.

                                                                                                            Если спутник хороший, 

                                                                                                            не говори, что дорога длинная,

                                                                                                            если друг плохой,

                                                                                                            не говори, что рука длинная.

                                                                                                            27 Қадіріңді білгің келсе, 

                                                                                                            Көршіңнен қарыз сұра.

                                                                                                            Если хочешь проверить соседа уважение, 

                                                                                                            попроси денег в долг

                                                                                                            28 Елсізде ит те жолдас. Когда людей нет – и собака друг
                                                                                                            29 Әңгіме жол қысқартады. Приятная беседа дорогу сокращает
                                                                                                            30 Тар жерде табысқан – 

                                                                                                            Кең жерде келіседі.

                                                                                                            Знакомство в трудный час перерастает в дружбу в добрый час.
                                                                                                            31 Жолдасың соқыр болса, 

                                                                                                            Сен де бір көзіңді қысып қой.

                                                                                                            Если друг твой слепой, 

                                                                                                            и ты один глаз свой прикрой.

                                                                                                            32 Досыңа ат берме, 

                                                                                                            Ат берсең, ақырын жүр деме.

                                                                                                            Если другу дал коня, не проси ехать шагом.
                                                                                                            33 Досы жоқ адам – 

                                                                                                            Тұзы жоқ тағам.

                                                                                                            Жить без друзей, что есть пищу без соли.
                                                                                                            34 Жылқы кісінескенше, 

                                                                                                            Адам сөйлескенше.

                                                                                                            Кони сторонятся – пока не перекликнутся, 

                                                                                                            люди – пока не разговорятся.

                                                                                                            35 Жаман дос жауыңмен бірге шабады. Когда враг нападает, 

                                                                                                            плохой друг к нему перебегает

                                                                                                            36 Мыңның түсін танығанша, 

                                                                                                            Бірдің атын біл.

                                                                                                            Чем сотню человек знать понаслышке, 

                                                                                                            лучше одного знать в лицо.

                                                                                                            37 Достың орны – төр, 

                                                                                                            Дұшпанның орны – көр.

                                                                                                            Другу – почетное место в доме, 

                                                                                                            недругу – в могиле место.

                                                                                                            38 Аз қайғыны ас басады, 

                                                                                                            Көп қайғыны дос басады.

                                                                                                            Малая печаль за едой забывается, 

                                                                                                            большая – за беседой с другом.

                                                                                                            39 Базарда мың кісі бар, 

                                                                                                            Әркім танығанына сәлем береді

                                                                                                            На базаре тысячи людей, 

                                                                                                            а здороваются только со знакомыми.

                                                                                                            40 Көрген жерде ауыл бар. Ноги сами находят дорогу в знакомый аул.
                                                                                                            41 Досыңның пышағымен мүйіз кес, 

                                                                                                            Дұшпаныңның пышағымен киіз кес.

                                                                                                            Ножом друга рог режь, 

                                                                                                            ножом недруга кошму режь.

                                                                                                            42 Жаңа дос келгенде, 

                                                                                                            Ескі достың көзінен жас шығады.

                                                                                                            Увидев у тебя нового друга, 

                                                                                                            старый роняет слезу.

                                                                                                            43 Жартыны жарып жеген – 

                                                                                                            Татулықтың белгісі.

                                                                                                            Настоящие друзья половину разделяет поровну.
                                                                                                            44 Заттың жаңасы жақсы, 

                                                                                                            Достың ескісі жақсы.

                                                                                                            Одежда хороша новая, а друг – старый.
                                                                                                            45 Жігіт жолдасынан белгілі. О джигите судят по его друзьям.
                                                                                                            46 Мың жолдас жақсы, 

                                                                                                            Мың жолдастан бір дос жақсы

                                                                                                            Хорошо иметь тысячу друзей, 

                                                                                                            а еще лучше – иметь одного верного друга.

                                                                                                            47 Біреу жаныңа жолдас, 

                                                                                                            Біреу малыңа жолдас.

                                                                                                            Одному в дружбе нужен ты сам, другому – твое состояние.
                                                                                                            48 Жолдасын тастаған жолда қалар. Бросивший друга без друзей остается.
                                                                                                            49 Жолаушыға жолдан жолдас қосылар. Путник в пути обретает друга.
                                                                                                            50 Пайданың зоры – дос үшін шеккен зиян. Потеря ради друга – самая большая выгода.
                                                                                                            51 Дос бергеннің түсіне қарама. Подарок друга берут, не разглядывая.
                                                                                                            52 Жолдан қосылған жолдас болмайды. Случайный попутчик не станет товарищем.
                                                                                                            53 Шошқаға ерген балшыққа аунар. Со свиньей сдружишься – в грязи вываляешься.
                                                                                                            54 Жақсымен жүрсең, 

                                                                                                            Жақсы боларсың.

                                                                                                            Жаманмен жүрсең,

                                                                                                            Жын ұрып, бақсы боларсың.

                                                                                                            С хорошим дружить – самому хорошим быть, 

                                                                                                            с глупым водиться – с пути сбиться.

                                                                                                            55 Досы көптің жаны семіреді, 

                                                                                                            Асы көптің тәні семіреді.

                                                                                                            Стол богат – тело полнеет, 

                                                                                                            друзей много – душа полнеет.

                                                                                                            56 Жақсымен жолдас болсаң, 

                                                                                                            Жетерсің мұратқа.

                                                                                                            Жаманмен жолдас болсаң,

                                                                                                            Қаларсың ұятқа.

                                                                                                            С добрым человеком сдружишься – 

                                                                                                            цели своей достигнешь,

                                                                                                            с дурным сдружишься – в дураках останешься.

                                                                                                            57 Әкесі құрдастың, баласы құрдас. У настоящих друзей и дети дружны.
                                                                                                            58 Жақсының күнде бір үйі кеңиді, 

                                                                                                            Жаманның күнде бір үйі кемиді

                                                                                                            У хорошего человека каждый день на товарища больше, 

                                                                                                            у плохого – на товарища меньше.

                                                                                                            59 Дос тұтқанды қадірле Уважай всякого, кто хочет жить в дружбе.
                                                                                                            60 Есептескен ел болмас. Услугами считаться – дружбу потерять.
                                                                                                            61 Өз басыңды дауға берсең де, 

                                                                                                            Жолдасыңды жауға берме

                                                                                                            Чем свою голову беречь, 

                                                                                                            лучше друга от врагов уберечь.

                                                                                                            62 Жақсы дос үшін жан пида. Ради друга и жизни не жалей.
                                                                                                            63 Жалған достан жау артық. Явный враг лучше тайного недруга.
                                                                                                            64 Аталастан ауылдас жақын. Хороший сосед родней далеких родственников.
                                                                                                            65 Жақсы көрші тапқаның – 

                                                                                                            Мол олжаға батқаның.

                                                                                                            Хорошего соседа обрести – большую выгоду приобрести.
                                                                                                            66 Тістем нанның қадірін тарыққанда білерсің, 

                                                                                                            Анық достың қадірін зарыққанда білерсің.

                                                                                                            Цену кусочку хлеба в голод узнаешь, 

                                                                                                            цену настоящей дружбе в беде узнаешь.

                                                                                                            67 Айырылмастай досыңа қайырылмастай сөз айтпа. Другу неразлучному не говори слов разлучающих.
                                                                                                            68 Жалған жолдас көзіне мақтар, 

                                                                                                            Сырт айналып, сойылын баптар.

                                                                                                            Лживый друг в глаза хвалит, 

                                                                                                            отвернешься – пику точит.

                                                                                                            69 Дос та дос, дұшпан да дос мал барында. И друг, как друг, и враг – друг, когда богат.
                                                                                                            70 Төбелеске бергісіз араша бар, 

                                                                                                            Ағайынға бергісіз жанаса бар.

                                                                                                            Любой мир лучше вражды людской, 

                                                                                                            добрая дружба крепче объятий родичей.

                                                                                                            71 Ай көрмесең туысың жат, 

                                                                                                            Жыл көрмесең жолдасың жат

                                                                                                            Если месяц не видишься, 

                                                                                                            родственники становятся чужими,

                                                                                                            если год не видишься,

                                                                                                            друзья становятся чужими.

                                                                                                            72 Құс қанатымен, 

                                                                                                            Ер жолдасымен.

                                                                                                            Сила птицы – в крыльях, 

                                                                                                            сила человека – в дружбе.

                                                                                                            Еңбек, еңбекқорлық.

                                                                                                             

                                                                                                            п/п

                                                                                                            Қазақ тілінде.  

                                                                                                            На казахском языке.

                                                                                                            Орыс тілінде.  

                                                                                                            На русском языке.

                                                                                                            1 Ер дәулеті – еңбек. Богатство джигита – труд.
                                                                                                            2 Құс қонбаған көл жетім, 

                                                                                                            Ел қонбаған жер жетім.

                                                                                                            Без птиц озеро сирота, без людей земля сирота.
                                                                                                            3 Еңбексіз өмір жоқ, 

                                                                                                            Ауырсыз жеңіл жоқ.

                                                                                                            Без тяжелого легкого нет, без труда жизни нет.
                                                                                                            4 Қойшыны таяғы асырайды, 

                                                                                                            Қасқырды аяғы асырайды.

                                                                                                            Волка ноги кормят, чабана – его палка.
                                                                                                            5 Атан түйе жүк астында қартаяр. Верблюд под вьюком старится.
                                                                                                            6 Түйір нан – тамшы тер. В кусочке хлеба – капля пота.
                                                                                                            7 Жері байдың – елі бай . Где земля богата, там и народ богат.
                                                                                                            8 Сен істі сүйсең, іс саған бас иеді. Дело покоряется тому, кто его любит.
                                                                                                            9 Бейнетің қатты болса, 

                                                                                                            Татқаның тәтті болар.

                                                                                                            До пота поработаешь – с аппетитом поешь.
                                                                                                            10 Малды тапқанға бақтыр, 

                                                                                                            Отынды алғанға жақтыр.

                                                                                                            Дрова давай разжигать тому, кто их нарубил; 

                                                                                                            скот давай пасти тому, кто его вырастил.

                                                                                                            11 Еңбексіз тапқан мал, 

                                                                                                            Есепсіз кеткен мал.

                                                                                                            Что легко наживается, так же легко утрачивается.
                                                                                                            12 Берген алар, еккен орар. Дающий получит, посеявший пожнет.
                                                                                                            13 Еңбек қылмай ер оңбас, 

                                                                                                            Бірлік қылмай ел оңбас.

                                                                                                            Джигиту нет счастья без труда, 

                                                                                                            народу – без единства.

                                                                                                            14 Күн шыққан соң суарған суды 

                                                                                                            Күн жұтады.

                                                                                                            Күн батқан соң суарған суды

                                                                                                            Жер жұтады.

                                                                                                            Дневную воду солнце пьет, ночную – земля.
                                                                                                            15 Бір тал кессең , он тал ек. Если одно дерево срубил, 

                                                                                                            посади десять взамен.

                                                                                                            16 Мал семіз болса, төл егіз. 

                                                                                                            Жер семіз болса, дән егіз.

                                                                                                            Жирная овца ягнят по двое приносит, на плодородной земле травы сдвоенными колосками растут.
                                                                                                            17 Еңбексіз өмір – сөнген көмір. Жизнь без труда – тлеющая зола.
                                                                                                            18 Жер құтты болса, 

                                                                                                            Мал сүтті болады.

                                                                                                            За выпасами ухаживать – всегда молоку быть.
                                                                                                            19 Азығымен жер мүсінді, 

                                                                                                            Еңбегімен ер мүсінді.

                                                                                                            Земля красна плодами, джигит – делами.
                                                                                                            20 Қыста малыңды бақ, 

                                                                                                            Жазда шөбіңді шап.

                                                                                                            Зимой скот паси, летом сено коси.
                                                                                                            21 Жаңбырмен жер көгерер, 

                                                                                                            Еңбекпен ел көгерер.

                                                                                                            От дождя земля цветет 

                                                                                                            от работы джигит мужает.

                                                                                                            22 Ақ қар көп болса – ақ нан көп. Обилие белого снега – к обилию белого хлеба.
                                                                                                            23 Қолы қимылдаған адамға 

                                                                                                            Кедейлік жоқ.

                                                                                                            Аяғы қимылдаған адамға

                                                                                                            Алыстық жоқ.

                                                                                                            Сильные руки бедности не боятся, 

                                                                                                            крепкие ноги дали не страшатся.

                                                                                                            24 Диқан жерін анасындай сүйеді, 

                                                                                                            Жер диқанын баласындай сүйеді.

                                                                                                            Пахарь как мать свою землю любит, 

                                                                                                            земля как сына пахаря любит.

                                                                                                            25 Жылай-жылай арық қазсаң, 

                                                                                                            Күле-күле су ішерсің.

                                                                                                            Плача будешь арык рыть, 

                                                                                                            смеясь будешь воду пить.

                                                                                                            26 Әлің барда еңбек ет, еңкейгенде емерсің. Пока есть силы, трудись, 

                                                                                                            на старости будет на что жить.

                                                                                                            27 Еңбегіне қарай өнбегі. По труду и плоды.
                                                                                                            28 Жер тоймай, ел тоймайды. Пока земля не насытится, народ не будет сыт.
                                                                                                            29 Келген дәулет, 

                                                                                                            Кеткен бейнет.

                                                                                                            Приобретенный достаток – это затраченный труд.
                                                                                                            30 Қой шелді болмай, 

                                                                                                            Төлді болмайды.

                                                                                                            Пока овца жир не нагуляет, ягнят не принесет.
                                                                                                            31 Маңдайы терлемегеннің , 

                                                                                                            Қазаны қайнамайды.

                                                                                                            Пока на лбу пот не выступит, в котле не забурлит.
                                                                                                            32 Ерте тұрған әйелдің 

                                                                                                            Бір ісі артық,

                                                                                                            Ерте тұрған еркектің

                                                                                                            Ырысы артық.

                                                                                                            Рано встающая женщина на одно дело больше успевает, рано встающему джигиту – счастья больше.
                                                                                                            33 Қолы қимылдағанның аузы қимылдар. Руки поработают – зубам будет работа.
                                                                                                            34 Ерте шықсаң, алдыңнан күн шығады, 

                                                                                                            Кеш шықсаң,алдыңнан түн шығады.

                                                                                                            Рано встанешь – солнце навстречу, 

                                                                                                            поздно встанешь – ночь навстречу.

                                                                                                            35 Еге білсең, егін тасқа да бітеді. Сумеешь посеять – на камнях хлеб вырастает.
                                                                                                            36 Етікшіні балға мен біз асырайды, 

                                                                                                            Егіншіні кетпеннің жүзі асырайды.

                                                                                                            Сапожника кормят шило и молоток, землепашца – острый кетмень.
                                                                                                            37 Бәйгеден ат келмейді, бап келеді. Байгу выигрывает не конь, а хороший уход за конем.
                                                                                                            38 Тұлпар шаба жетіледі, 

                                                                                                            Сұңқар ұша жетіледі.

                                                                                                            Скакун от скачки к скачке прибавляет резвости, сокол от полета к полету – скорости.
                                                                                                            39 Мал баққанға бітеді. Скот множится у того, кто умеет пасти.
                                                                                                            40 Еңбектің көзін тапқан, 

                                                                                                            Байлықтың өзін табады.

                                                                                                            Смысл труда разгадал – на казну напал.
                                                                                                            41 Жерге еткен жақсылық жерде қалмайды. Труд, вложенный в землю, в земле не залежится.
                                                                                                            42 Жер – ана, 

                                                                                                            Ел – бала.

                                                                                                            Земля – мать, люди ее дети.
                                                                                                            43 Ердің атын еңбек шығарады. Имя джигита трудом славится.
                                                                                                            44 Еңбек ерлікке жеткізер, 

                                                                                                            Ерлік елдікке жеткізер,

                                                                                                            Труд ведет к подвигу, подвиг – к признанию.
                                                                                                            45 Бақыт кілті еңбекте. Ключи счастья в труде.
                                                                                                            46 Жерк өңді жақсы көреді, 

                                                                                                            Ат жемді жақсы көреді.

                                                                                                            Конь любит овес, земля – навоз.
                                                                                                            47 Кім еңбек етсе – сол тоқ. Кто работает, тот и сыт.
                                                                                                            48 Көп еңбегі көңілді. Коллективный труд – самый радостный труд.
                                                                                                            49 Бір кісі қазған құдықтан мың кісі су ішеді. Колодец роет один человек, 

                                                                                                            воду из него пьют тысячи.

                                                                                                            50 Отырған жерден отын кескен. Куда ни приходит, везде рукам своим работу находит.
                                                                                                            51 Сүйіп істеген іс шаршатпайды. От любимой работы усталости нет.
                                                                                                            52 Жұмысы жемістінің – өмірі келісті. Когда работа спорится, все в жизни ладится.
                                                                                                            53 Су патшасы – мұрап, 

                                                                                                            Түн патшасы – шырақ.

                                                                                                            Лампа – хозяин ночи, мираб – хозяин воды.
                                                                                                            54 Егін піспей, қам сайла. Мешки под хлеб до жатвы готовь.
                                                                                                            55 Жігіттің жұмсаған күшін сұрама, 

                                                                                                            Бітірген ісін сұра.

                                                                                                            Не спрашивай джигита, сколько сил вложил, спрашивай, что сделал.
                                                                                                            56 Байлықтың атасы – еңбек, анасы – жер. Отец богатства – труд, земля – мать.
                                                                                                            57 Жақсы жұмыс – жанға тыныс. От хорошей работы на душе покой.
                                                                                                            58 Қыстағы қар – жерге ырыс, 

                                                                                                            Жердегі ылғал – елге ырыс.

                                                                                                            Снег землю питает, а влажная земля урожаем награждает.
                                                                                                            59 Еңбек – ширатады, 

                                                                                                            өмір үйретеді.

                                                                                                            Труд закаляет, жизнь учит.
                                                                                                            60 Еңкейгеннің еңсесін еңбек көтереді Труд поднимает дух работающему.
                                                                                                            61 Есесіқайтқан еңбек – игі. Тот труд благо, который не напрасен.
                                                                                                            62 Еңбек патшалықты асырайды. Труд целые царства кормит.
                                                                                                            63 Еңбек шаһар түзетеді, 

                                                                                                            Еңбексіздік оны жүдетеді.

                                                                                                            Труд города украшает, безделье их опустошает.
                                                                                                            64 Еңбек өмірді ажарлайды. Труд жизнь украшает.
                                                                                                            65 Еңбек адамның екінші анасы Труд – вторая мать человеку.
                                                                                                            66 Жалқаулық аздырады, 

                                                                                                            Еңбек оздырады.

                                                                                                            Труд прославляет, лень с пути сбивает.
                                                                                                            67 Еңбек мұратқа жеткізер, 

                                                                                                            Жалқаулық абыройды кетірер.

                                                                                                            Труд к цели ведет, лень – к безделью.
                                                                                                            68 Терең құдықтың суы тәтті. Чем глубже колодец, тем слаще вода из него.
                                                                                                            69 Қой семізі қойшыдан. Упитанность овец – от трудолюбия чабана.
                                                                                                            70 Кедейлік кетсін десең, еңбек ет, 

                                                                                                            Молшылық жетсін десең, еңбек ет.

                                                                                                            Хочешь избавиться от бедности – трудись, хочешь добиться богатства – трудись.
                                                                                                            71 Жақсы бастама – істің жартысы. Хорошее начинание – половина дела.
                                                                                                            72 Мал баққандікі, 

                                                                                                            Жер жыртқандікі.

                                                                                                            Хозяин скота тот, кто его пасет; 

                                                                                                            хозяин земли тот, кто ее пашет.

                                                                                                            73 Қазанға не салсаң, 

                                                                                                            Шөмішіңе сол ілінер.

                                                                                                            Что в казан положишь, то и зачерпнешь из него.
                                                                                                            74 Адал еңбек елге жеткізер, 

                                                                                                            Арам қулық елден кеткізер.

                                                                                                            Честный труд ведет к признанию, ложь и хитрость – к позору.
                                                                                                            75 Тек жүргенше тегін істе. Чем без дела слоняться, 

                                                                                                            лучше даром трудиться.

                                                                                                            76 Көз қорқақ, қол батыр. Глазам боязно, рукам страх неведом.
                                                                                                            77 Бай мейірінен күн мейірі. Уповай не на милость богача, 

                                                                                                            а на милость солнца.

                                                                                                            78 Мақтаның анасы – жер, атасы – су. Земля – мать хлопку, вода – отец ему.
                                                                                                            79 Еңбегі жанғанның тоқтысы егіз туады. Когда работа спорится, ягнята двойни приносят.
                                                                                                            80 Қызметте туыстық болмайды. Работа не терпит скидок на родственные отношения.
                                                                                                            81 Көктемде жерге түскен бір дән, 

                                                                                                            Күзді күні мың дән болады.

                                                                                                            Весной брошенное на землю одно зерно осенью превращается в тысячу зерен.
                                                                                                            82 Жер байлықтың көзі, 

                                                                                                            Еңбеккер иесінің өзі.

                                                                                                            Земля – источник богатства, 

                                                                                                            труженик – хозяин ее.

                                                                                                            83 Еңбек пен бақыт – егіз. Труд и счастье – близнецы.
                                                                                                            84 Су – ырыстың көзі, 

                                                                                                            Еңбек кірістің көзі.

                                                                                                            Вода – счастья глазок, 

                                                                                                            Труд – богатства родничок.

                                                                                                            85 Жайлауы жақсының әр бұтасының түбі бір кесек ет. На богатом джайляу под каждым кустом мяса кусок.
                                                                                                            86 Қара жер қарыз арқаламайды. Земля не останется в долгу.
                                                                                                            87 Ешкі егіз туып, қойданкөп болмас. Козы двойни приносят, а все овец числом не догонят.
                                                                                                            88 Малды баға білмеген пайданы таба білмейді. Кто не умеет пасти скот, 

                                                                                                            тот не знает своей выгоды.

                                                                                                            89 Қолыма жұмысбергкенің – жаныма тыныс бергенің. Рукам работу дать – душе покой дать.
                                                                                                            90 Күндіз қойын күтерсің, кешке жүнін түтерсің. Днем овец паси, вечером шерсть пряди.
                                                                                                            91 Тігіншіні инесі асырайды. Иголка – кормилица портного.
                                                                                                            92 Ерінбей еңбек етсең – ерінің асқа тиеді, 

                                                                                                            Ерініп ілбіп кетсең – иегің тасқа тиеді.

                                                                                                            Поработаешь с охотой – губы хлеба коснутся, 

                                                                                                            поработаешь с ленцой – губы камня коснутся.

                                                                                                            93 Қора оңды болса, қойың қоңды болар. Когда овчарни исправны – и овцы справны.
                                                                                                            94 Ащы еңбектен тәтті нан. У трудной работы хлеб сладкий.
                                                                                                            95 Тары болса, тауық табылады. Было бы пшено, а куры сами прибегут.
                                                                                                            96 Сөз қуған бәлеге жолығар, 

                                                                                                            Шаруа қуған қазынаға жолығар.

                                                                                                            Кто сплетней живет6 тот беду наживет, кто работой живет, тот богатство наживет.
                                                                                                            97 Жаман іс жоқ, жаман ісші бар. Плохой работы нет, есть плохой работник.
                                                                                                            98 Екпіндінің үйі көрікті келеді. Уют в доме о трудолюбии хозяев говорит.
                                                                                                            99 Еңбек етсең емерсің, ерінбесең жеңерсің. Работающий жует, настойчивый цели достигает.
                                                                                                            100 Жеріне қарай астығы. Урожай – по плодородию земли.
                                                                                                            101 Жерің отты болса, малың сүтті болады. Обилие молока – от обильного травостоя.
                                                                                                            102 Малды іріктемесең, тұқымы азады, 

                                                                                                            Қонысты жаңартпасаң, өрісі азады.

                                                                                                            Когда нет племенной работы – племя вырождается, 

                                                                                                            Когда пастбище не меняют – пастбище истощается.

                                                                                                            103 Малдың тамағына қара, малшының табағына қара. Корма для скота и настроение чабана – решают все дела.
                                                                                                            104 Жер тойынбай, ел тойынбайды. Пока землю не насытишь, народ не накормишь.
                                                                                                            105 Диқан бабаның кетпенінен, 

                                                                                                            Шопан атаның таяғынан.

                                                                                                            Без чабана и землепашца нет богатства.

                                                                                                            Жалқаулық, еріншек.

                                                                                                             

                                                                                                            п/п

                                                                                                            Қазақ тілінде.  

                                                                                                            На казахском языке.

                                                                                                            Орыс тілінде.  

                                                                                                            На русском языке.

                                                                                                            1 Жалқаудың соры – байлығы. Богатство лентяю лени прибавляет.
                                                                                                            2 Аз жұмысты қиынсыңсаң, 

                                                                                                            Көп жұмысқатап боларсың.

                                                                                                            Будешь выбирать легкую работу, трудная достанется.
                                                                                                            3 Ер тынысы – еңбек, 

                                                                                                            Ез тынысы – ермек.

                                                                                                            Для джигита работа – отдых, для лентяя гулянье – отдых.
                                                                                                            4 Көңілсіз бастаған іс көпке бармайды. Дело, начатое без души, начатым и останется.
                                                                                                            5 Жаманға жан жуымас, 

                                                                                                            Жалқауға мал жуымас.

                                                                                                            Дурня люди сторонятся, 

                                                                                                            лодыря и скотина обходит.

                                                                                                            6 Саудың асын ішіп, 

                                                                                                            Аурудың ісін істейді.

                                                                                                            Ест как здоровый, работает как больной.
                                                                                                            7 Жақсы мұраптың соңынан су ереді, 

                                                                                                            Жаман мұраптың соңынан шу ереді.

                                                                                                            За хорошим мирабом идет следом вода, 

                                                                                                            за плохим – недовольная толпа.

                                                                                                            8 Егінді жабайы шөп аздырар, 

                                                                                                            Ерді еріншектік аздырар.

                                                                                                            Пашню сорняк портит, джигита – лень.
                                                                                                            9 Ермек қуған бәлеге жолығады, 

                                                                                                            Еңбек қуған қазынаға жолығады.

                                                                                                            Ищешь только развлечения – наживешь беду, 

                                                                                                            дело ищешь – найдешь казну.

                                                                                                            10 Ешкі бастаған қой егінге түседі. Козе доверенная отара посевы потравит.
                                                                                                            11 Есектің жүгі жеңіл болса, жатаған болады. Когда груз легкий, ишак часто ложится.
                                                                                                            12 Еріншек түске дейін ұйықтайды, кешке дейін есінейді. Лодырь спит до обеда, зевает до вечера.
                                                                                                            13 Қойын алдырып, қорасын бекітіпті. Лишившись овец, двор огородил.
                                                                                                            14 Жалқауға күнде той. Лодырю каждый день праздник.
                                                                                                            15 Жалқауға от басы айшылық жер. Ленивому расстояние до печи – месячный путь.
                                                                                                            16 Жалқауға сөз, шабанға таяқ өтпейді. Ленивого не проймешь словом, неповоротливого – палкой.
                                                                                                            17 Бұқаның арамзасы бұзау арасында жүреді. Ленивый бык вместе с телятами пасется.
                                                                                                            18 Жалқаулық – жаман ауру. Лень – скверная болезнь.
                                                                                                            19 Жалқау жатып ішер, отырып ұйықтар. Лодырь лежа ест, сидя спит.
                                                                                                            20 Істемеген тістемейді. Не работающий не жует.
                                                                                                            21 Біткен іске сыншы көп, 

                                                                                                            Піскен асқа жеуші көп.

                                                                                                            На готовое дело ценителей много, на готовую пищу едоков много.
                                                                                                            22 Тілде бар да, істе жоқ. На словах все может, а как делать – ничего не может.
                                                                                                            23 Ерінбесең еңбегің өнеді. От лени избавишься, результаты труда прибавятся.
                                                                                                            24 Еңбек етпесең елге өкпелеме, 

                                                                                                            Егін екпесең жерге өкпелеме.

                                                                                                            Не работал – на людей не обижайся, не сеял – на землю не сердись.
                                                                                                            25 Орақшының жаманы орақ таңдайды. Плохой косарь косу выбирает.
                                                                                                            26 Еккенің тікен болса, 

                                                                                                            Орғаның балауса болмас.

                                                                                                            Посеяв колючку травы не накосишь.
                                                                                                            27 Еңбеккер ұйқыдан ширап тұрады, 

                                                                                                            Еріншек ұйқыдан қирап тұрады.

                                                                                                            Работяга встает со сна бодрым, лодырь – разбитым.
                                                                                                            28 Жалқаудың жауы жұмыс. Работа – враг лодырю.
                                                                                                            29 Еңбектің наны тәтті, 

                                                                                                            Жалқаудың жаны тәтті.

                                                                                                            Сладок кусок, добытый трудом, а лентяю сладок его покой.
                                                                                                            30 Еңбекшіге әр күн сәт, 

                                                                                                            Еңбексізге бір күн сәт.

                                                                                                            Трудолюбивого ждет удача каждый день, бездельника – раз в году.
                                                                                                            31 Жүріп шаршаған, тұрып тынығады, 

                                                                                                            Тұрып шаршаған, отырып тынығады.

                                                                                                            Отырып шаршаған қалай тынығады?

                                                                                                            Уставший ходить, стоя отдохнет; 

                                                                                                            уставший стоять, сидя отдохнет;

                                                                                                            а уставший сидеть – как отдохнет?

                                                                                                            32 Еріншекке бүгіннен ертең оңай. Лодырю всякая работа легка, 

                                                                                                            если отложить ее на завтра.

                                                                                                            33 Еріншекке жоқ сылтау. Лентяй всегда оправдает свою лень.
                                                                                                            34 Жақсы қойшының төлі түлеп туады, 

                                                                                                            Жаман қойшының төлі жүдеп туады.

                                                                                                            У хорошего чабана ягнята резвыми родятся, у плохого – полумертвыми.
                                                                                                            35 Бағайын десе малы, 

                                                                                                            Ауырайын десе ауруы жоқ.

                                                                                                            Хотел бы пасти, да скота нет; 

                                                                                                            хотел бы постонать, да болезни нет.

                                                                                                            36 Еріншектің ісі – екі. Лень из одной работы две делает.
                                                                                                            37 Аттың жемін жеп, 

                                                                                                            Тайдың ойынын ойнау.

                                                                                                            Ест, как конь, резвится, как жеребенок.
                                                                                                            38 Балық аулай алмаған, суды лайлар. Горе-рыбак только воду мутит.
                                                                                                            39 Ит итті жұмсайды, 

                                                                                                            Ит құйрығын жұмсайды.

                                                                                                            Собака собаку посылает, а та к другой отсылает.
                                                                                                            40 Уақытыңның босқа өткені -өміріңнің бос кеткені. Время впустую проводить – жизнь никчемную прожить.
                                                                                                            41 Диқан нанын жейді, 

                                                                                                            Жалқау арын жейді.

                                                                                                            Похарь свой хлеб поедает, лодырь совесть свою проедает.
                                                                                                            42 Ақымақ күлкіге тоймайды, 

                                                                                                            Жалқау ұйқыға тоймайды.

                                                                                                            Дурень смеется беспрерывно, а лодырь спит беспросыпно.
                                                                                                            43 Еңбексіз елге сыймас. Неработающему среди людей тесно.
                                                                                                            44 Істеу қиын, сынау оңай. Советовать всегда легче, чем самому делать.
                                                                                                            45 Еріншек егіншіден елгезек масақшы озыпты. Ленивого хлебопашца старательный собиратель колосков обошел.
                                                                                                            46 Шегені қаға білмесең – қолыңды ұрасың, 

                                                                                                            Түймені таға білмесең – қолыңа ине тығасың.

                                                                                                            Если не умеешь гвоздь забить – по руке ударишь, если пуговицу не умеешь пришить – палец проткнешь.
                                                                                                            47 Ханның қызы шөміш ұстаса, қолың күс басады. Если ханская дочь половник в руки возьмет – мозоли себе натрет.
                                                                                                            48 Жаман болатын жігіт шегіншек келер. Джигит, от которого проку не будет, решительностью не обладает.
                                                                                                            49 Жан аяр жау жеңе алмас, 

                                                                                                            Еріншек егін ала алмас.

                                                                                                            Трусу врага не одолеть. 

                                                                                                            лентяю урожай не собрать.

                                                                                                            50 Айран ұйытса, іріткен. 

                                                                                                            Тері илесе, шіріткен.

                                                                                                            Взялся простоквашу ставить – молоко прокисло. 

                                                                                                            Взялся кожу дубить – шкуру сгноил.

                                                                                                            Отан туралы

                                                                                                            № п/п Қазақ тілінде  

                                                                                                            На казахском языке

                                                                                                            Орыс тілінде  

                                                                                                            На русском языке

                                                                                                            1. Отан – елдің анасы 

                                                                                                            Ел – ердің анасы

                                                                                                            Родина – мать народу, народ – мать джигиту.
                                                                                                            2. Туған жердей жер болмас, 

                                                                                                            Туған елдей ел болмас

                                                                                                            Нет земли лучше Родины, 

                                                                                                            нет людей лучше, чем на Родине.

                                                                                                            3. Отанды сүю – от басынан басталады Любовь к Родине у семейного очага зарождается.
                                                                                                            4. Отан оттан да ыстық. Родины тепло – огня жарче.
                                                                                                            5. Ел іші – алтын бесік Родная земля – золотая колыбель.
                                                                                                            6. Пәлен жерде алтын бар, 

                                                                                                            Өз жеріңдей қайда бар

                                                                                                            Где-то, говорят, золота навалом, 

                                                                                                            но Родина лучше и без золота даром.

                                                                                                            7. Ел-елдің бәрі жақсы, 

                                                                                                            Өз елің бәрінен де жақсы

                                                                                                            Все земли хороши, а своя – всех лучше.
                                                                                                            8. Туған жердің жуасы да тәтті. И лук на Родине сладок.
                                                                                                            9. Әркімнің өз жері – жұмақ. Каждому родная земля – рай.
                                                                                                            10. Ер елінде, 

                                                                                                            Гүл жерінде.

                                                                                                            Цветы лишь на своей поляне – цветы, человек лишь на Родине – человек.
                                                                                                            11. Өз елінде кортышқан да батыр В своей норе и крот чувствует себя сильным.
                                                                                                            12. Өз елінің иті де қадірлі В своем ауле и собака что-то значит.
                                                                                                            13. Ауыл итінің қүйрығы қайқы В своем ауле и собака хвост трубой держит.
                                                                                                            14. Отан үшін күрес – 

                                                                                                            Ерге тиген үлес.

                                                                                                            Джигита доля – за Родину стоять.
                                                                                                            15. Құртақандай торғай да, 

                                                                                                            Өз ұясын қорғайды.

                                                                                                            Маленький воробей и тот свое гнездо оберегает.
                                                                                                            16. Орағың өткір болса, 

                                                                                                            Қарың талмайды.

                                                                                                            Отаның берік болса,

                                                                                                            Жауың алмайды.

                                                                                                            Если серп острый, без хлеба не будешь; 

                                                                                                            если Родина сильна, с врагом на “ты” будешь.

                                                                                                            17. Отансыз адам – 

                                                                                                            Ормансыз бұлбұл.

                                                                                                            Человек без Родины, что соловей без леса.
                                                                                                            18. Пәлен жерде алтын бар, 

                                                                                                            Іздеп барсам мыс та жоқ

                                                                                                            Где-то, говорят, золото валяется, 

                                                                                                            а пойдешь – меди не найдешь.

                                                                                                            19. Туған жердің қадірін 

                                                                                                            Шетте жүрсең білерсің.

                                                                                                            На чужбину попав, поймешь, как дорога Родина.
                                                                                                            20. Үйде оңбаған, 

                                                                                                            Түзде де оңбайды.

                                                                                                            Если не нашел счастье дома, 

                                                                                                            не обретешь и на чужбине.

                                                                                                            21. Елінен безген ер болмас, 

                                                                                                            Көлінен безген қаз болмас.

                                                                                                            Не видать добра гусю, покинувшему озеро родное; не видать счастья джигиту, оставившему край родной.
                                                                                                            22. Сағынған елін аңсайды, 

                                                                                                            Сарыала қаз көлін аңсайды.

                                                                                                            Гусь тоскует по озеру родному, человек – по Родине.
                                                                                                            23. Ат айналып қазығын табар, 

                                                                                                            Ер айналып елін табар.

                                                                                                            Сколько б конь не кружил, к коновязи своей вернется; сколько б джигит не бродил, на Родину вернется.
                                                                                                            24. Адасқанның айыбы жоқ, 

                                                                                                            Қайтып үйірін тапқан соң.

                                                                                                            Не велико заблуждение, коль назад нашел дорогу к своим.
                                                                                                            25. Жат жердің қаршығасынан 

                                                                                                            Өз еліңнің қарғасы артық.

                                                                                                            Чем чужеземный ястреб, лучше своя ворона.
                                                                                                            26. Кісі елінде сұлтан болғанша, 

                                                                                                            Өз еліңде ұлтан бол.

                                                                                                            Чем быть на чужбине султаном, 

                                                                                                            лучше быть на Родине подметкой.

                                                                                                            27. Бақа көлінде патша, 

                                                                                                            Балық суында патша.

                                                                                                            Жігіт елінде патша.

                                                                                                            Лягушка – на болоте царь, рыба – в воде, 

                                                                                                            джигит – на Родине.

                                                                                                            28. Туған жердің ауасы да шипа. На Родине и воздух – лекарство.
                                                                                                            29. Ит тойған жеріне, 

                                                                                                            Ер туған жеріне.

                                                                                                            Собаке хорошо, где сытно, а джигиту – на Родине.
                                                                                                            30. Егілмеген жер жетім, 

                                                                                                            Елінен айырылған ер жетім.

                                                                                                            Незасеянная пашня – сирота, джигит без Родины – сирота.
                                                                                                            31. Отанға опасыздық еткенің, 

                                                                                                            Өз түбіңе өзің жеткенің.

                                                                                                            Родину предать – себя заживо схоронить.
                                                                                                            32. Ерінен айырылған көмкенше жылайды, 

                                                                                                            Елінен айырылған өлгенше жылайды.

                                                                                                            Потерю супруга до могилы оплакивают, 

                                                                                                            потерю Родины до своей смерти оплакивают.

                                                                                                            Мақал-мәтелдер

                                                                                                            Пайда, олжа, шығын

                                                                                                             

                                                                                                            п/п

                                                                                                            Қазақ тілінде  

                                                                                                            На казахском языке

                                                                                                            Орыс тілінде  

                                                                                                            На русском языке

                                                                                                              Мл өсірсең қой өсір, 

                                                                                                              өнімі оның көл – көсір.

                                                                                                              Если скот разводить – овец разводи: 

                                                                                                              Прибыли от них не счесть.

                                                                                                                Құдаңның тайын алғың келсе, 

                                                                                                                Құлынды биесін сұра.

                                                                                                                Если приглянула сватов жеребенок, 

                                                                                                                проси у него кобылицу с сосунком.

                                                                                                                  Ат аунаған жерде түк қалар. Где конь поваляется, хоть клок шерсти остается.
                                                                                                                    Алдамасаң – базар жоқ. Без обмана нет базара.
                                                                                                                      Байдан пайда құтылмас. Бай свою выгоду не упустит.
                                                                                                                        Жамау тапқан жарлы болмас. Заплатку нашел – нужду обошел.
                                                                                                                          Аспандағы сұңқардан қолдағы тұрымтай артық. Кобчик в руках лучше сокола в небе.
                                                                                                                            Қайырсыз пайдадан – қайырлы залал. Чем барыш без выгода, лучше утрата с пользой.
                                                                                                                              Оңай олжа оңалтпас. Легкая нажива счастья не принесет.
                                                                                                                                Артық олжа – басқа еңбек. Лишняя добыча – голове лишняя забота.
                                                                                                                                  Өлі арыстаннан тірі тышқан артық. Чем мертвый лев, лучше живая мышь.
                                                                                                                                    Таңдағы тауықтан сол күнгі жұмыртқа артық. Чем курица завтра, лучше яйцо сегодня.
                                                                                                                                      Жолдағы құйрықтан қолдағы өкпем артық. Чем курдюк на дороге, лучше легкое в руках.
                                                                                                                                        Бүлінген ауылдан бүлдіргі алма. На поживе из разоренного аула не разживешься.
                                                                                                                                          Керек тастың ауырлығы жоқ. Нужный камень не тяжел.
                                                                                                                                            Шығасы шықпай кіресі кірмейді. Без затрат не будет и прибыли.
                                                                                                                                              Бір жоқ бір жоқты табады. Поиски одной утери наводят на след другой.
                                                                                                                                                Саудада достық жоқ. Торговля не делает скидку на дружбу.
                                                                                                                                                  Өлген сиыр сүтті болада. У павшей коровы всегда много молока.
                                                                                                                                                    Жоғалған пышақтың сабы алтын. У пропавшего ножа ручка золотая.
                                                                                                                                                      Ескі жұрттың кәдірі көшкенде білінер, 

                                                                                                                                                      Ер жігіттің кәдірі өлгенде білінер.

                                                                                                                                                      Цену старому жилью после переезда узнаешь, 

                                                                                                                                                      цену доброму джигиту после его смерти узнаешь.

                                                                                                                                                        Оңай олжа тұрмас қолға. Легкая добыча в прок не пойдет.
                                                                                                                                                          Желмен келген желмен кетеді. Что ветром принесло, то ветром и уносит.
                                                                                                                                                            Ханның қасында болғанша, 

                                                                                                                                                            судың басында бол.

                                                                                                                                                            Чем за хана держаться, лучше реки держаться. 

                                                                                                                                                             

                                                                                                                                                              Саудагер құнықса, сақалын күзеп сатар. Купец ради наживы бороду 

                                                                                                                                                              по волосинке распродаст.

                                                                                                                                                                Алтын базарында бағалы. Золото имеет цену только на базаре.
                                                                                                                                                                27. Алдың – ұттың, 

                                                                                                                                                                Саттың – жұттың.

                                                                                                                                                                Купил – выиграл, продал – как проглотил.
                                                                                                                                                                28. Ала қойды бөле қырыққан жүнге жарымас. С чесоточной овцы шерстью делиться – шерстью не нажиться.
                                                                                                                                                                29. Сүйекпен үрған ит қыңсыламайды. От труда костью собака не взвоет.
                                                                                                                                                                30. Қыстағы қар, жаздағы жаңбыр – Жерге жауған нұр. Валит ли снег зимой, идет ли дождь 

                                                                                                                                                                летом – все земле на пользу.

                                                                                                                                                                31. Шығасыға иесі басшы. Утере пособник – оплошность хозяина.
                                                                                                                                                                32. Ит төлеуі бір күшік. Цена собаке – один щенок.
                                                                                                                                                                33. Бір жол бар жақын, 

                                                                                                                                                                Жақын да болса алыс.

                                                                                                                                                                Бір жол бар алыс,

                                                                                                                                                                Алыс та болса жақын.

                                                                                                                                                                Есть дорога одна короткая, но ехать по ней далеко; есть дорога одна длинная, но ехать по ней близко.
                                                                                                                                                                34. Ортақ өгізден оңаша бұзау артық. Чем бык на двоих, лучше теленок на одного.
                                                                                                                                                                35. Жаужұмыр жақсы болса, 

                                                                                                                                                                Итке тастар ма еді.

                                                                                                                                                                Не будь требуха невкусной, 

                                                                                                                                                                не бросили бы ее собакам.

                                                                                                                                                                Сараңдық, мырзалық.

                                                                                                                                                                 

                                                                                                                                                                п/п

                                                                                                                                                                Қазақ тілінде.  

                                                                                                                                                                На казахском языке.

                                                                                                                                                                Орыс тілінде.  

                                                                                                                                                                На русском языке.

                                                                                                                                                                1 Қолында жоқ – жомарт. Бедный – всегда щедрый.
                                                                                                                                                                2 Жарлының байда тоқтылы қой ақысы кетіпті. Бай бедняку овцу с ягненком задолжал.
                                                                                                                                                                3 Ер қолында мал тұрмайды, 

                                                                                                                                                                Елек ішінде су тұрмайды.

                                                                                                                                                                В решете вода не держится, 

                                                                                                                                                                у щедрого деньги не держатся.

                                                                                                                                                                4 Бай аузында семіз сөз. Вся щедрость бая – на языке.
                                                                                                                                                                5 Құзғын ас таңдамайды. Ворон не разбирает что клюет.
                                                                                                                                                                6 Қарғаның бір көзі оқта, бір көзі боқта. Ворона одним глазом смотрит на пулю, другим – на навозную кучу.
                                                                                                                                                                7 Көз бір уыс топыраққа тояды. Глаза насытятся только горстью земли (т.е. со смертью).
                                                                                                                                                                8 Алтын тыққан адам аштан өлер. Дрожащий над золотом с голода умирает.
                                                                                                                                                                9 Аласыға алтау аз, 

                                                                                                                                                                Бересіге бесеу көп.

                                                                                                                                                                Дающему пяти много, берущему шести мало.
                                                                                                                                                                10 Көтере алмаған, қосып арқалайды. Жадность не считается с посильностью ноши.
                                                                                                                                                                11 Түйе сойған, ешкі сойғаннан дәм етіпті. Зарезавший верблюда, зарится на мясо чужой козы.
                                                                                                                                                                12 Сыйлап берген су да тәтті. И вода сладка, если от души подана.
                                                                                                                                                                13 Қас екеніңді қабағыңнан танимын., 

                                                                                                                                                                Сараң екеніңді табағыңнан танимын.

                                                                                                                                                                Недруга глаза выдают, скупого – угощение.
                                                                                                                                                                14 Өзі сұрағаннан сарқыт дәметпе. Не жди подношения от того, кто сам не наелся.
                                                                                                                                                                15 Піскен астың күйігі жаман. На готовую еду всегда находятся едоки.
                                                                                                                                                                16 Біреуге мал қайғы, 

                                                                                                                                                                Біреуге жан қайғы.

                                                                                                                                                                Один трясется за жизнь свою, другой – добро свое.
                                                                                                                                                                17 Сараң да бір, сасық су да бір. От скупого пользы, что от гнилой воды.
                                                                                                                                                                18 Етпен қарын тоқ, 

                                                                                                                                                                Ниетпен наның тоқ.

                                                                                                                                                                Отмясо желудок сыт, от внимания – душа.
                                                                                                                                                                19 Өзі тоймастың көзі тоймас. Пока глаза не насытятся, желудок сыт не будет.
                                                                                                                                                                20 Екі сараңның қолы бір-біріне әзер жетеді. Скупым и руки друг другу подать жалко.
                                                                                                                                                                21 Алаған қолым береген. Рука, умеющая брать, умеет и сама давать.
                                                                                                                                                                22 Сараңның қолы қалтырауық. Скупого дрожание рук выдает
                                                                                                                                                                23 Қас араң өз тамағын өзінен тығады. Скупой свое от себя прячет.
                                                                                                                                                                24 Сараңның асы піскенше, таудың тасы піседі. Скорее камень сварится, пока гость не уйдет.
                                                                                                                                                                25 Соқырдың өз бидайын өзіне қуырып беріп. Слепого угостили, пожарив ему его же пшеницу.
                                                                                                                                                                26 Берместің асы піспес, 

                                                                                                                                                                Қазаны оттан түспес.

                                                                                                                                                                Скупого обед не сварится, пока гость не уйдет.
                                                                                                                                                                27 Сараңдық ауылдастан жұғады, 

                                                                                                                                                                Я бауырластан жұғады.

                                                                                                                                                                Скупость – зараза. Она пристает либо от соседей, либо родичей.
                                                                                                                                                                28 Қолы ашықтың – жолы ашық. У кого руки щедры, тому все дороги открыты.
                                                                                                                                                                29 Берместің сылтауы көп. У скупого много оправданий для отказа.
                                                                                                                                                                30 Иттен сүйек қарыздар. Собаке кость задолжал.
                                                                                                                                                                31 Өзі тойса да көзі тоймайды. У обжоры живот трещит, а глаза еще просят.
                                                                                                                                                                32 Жетімнің қарны жетеу. У сироты семь желудков.
                                                                                                                                                                33 Табақты үйдіңтауығы – 

                                                                                                                                                                Қос жұмыртқа туады.

                                                                                                                                                                У щедрых хозяев куры по два яиц несут.
                                                                                                                                                                34 Сараң асын бермейді, 

                                                                                                                                                                Көзінің жасын бермейді.

                                                                                                                                                                Угоститься у скупого, как слезами его написать.
                                                                                                                                                                35 Төренің тілі тәтті, діні қатты. Торе язык сладок, а душа черства.
                                                                                                                                                                36 Сараңнан сарқыт жегенше, 

                                                                                                                                                                Иттен тартып же.

                                                                                                                                                                Чем от скупого угощения ждать, лучше у собаки кость отобрать.
                                                                                                                                                                37 Бермегенді беріп ұялт. Чтобы пристыдить скупого, сам его одари.
                                                                                                                                                                38 Тілеушінің бір беті қара, 

                                                                                                                                                                Бермеушінің екі беті қара.

                                                                                                                                                                У просителя одна щека горит, у отказывающего обе щеки горят.
                                                                                                                                                                39 Берген жомарт емес, алған жомарт. Не тот щедр, кто дает, а тот кто не берет.
                                                                                                                                                                40 Алтын көрсе періште жолдан таяды. Увидев золото, и ангел свернул с дороги.
                                                                                                                                                                41 Жыланға түк біткен сайын қалтырауық болады. Чем больше жиреет змея, 

                                                                                                                                                                тем больше от жадности трясется она.

                                                                                                                                                                42 Екі тышқан бір байдың жұртына таласыпты. Две мыши из-за байского мусора подрались.
                                                                                                                                                                43 Ақылды арын қорғайды, 

                                                                                                                                                                Сараң малын қорғайды.

                                                                                                                                                                Умный честь свою оберегает, скупой скот свой оберегает.
                                                                                                                                                                44 Сараңдықтың соңы – арамдық. Жадность подталкивает на подлость.
                                                                                                                                                                45 Сараңға саңыраулық қонады, 

                                                                                                                                                                Естісе де естімеген болады.

                                                                                                                                                                Жадность порождает тугоухость: 

                                                                                                                                                                слышит, да вида не подает.

                                                                                                                                                                46 Жақсыны арман аздырар, 

                                                                                                                                                                Жаманды құлқын тоздырар.

                                                                                                                                                                Умного мечта ведет вперед, 

                                                                                                                                                                дурня подлость тянет назад.

                                                                                                                                                                47 Біреу бетінен жазады, 

                                                                                                                                                                Біреу ниетінен жазады.

                                                                                                                                                                Один страдает из-за внешности, другой из-за жадности.
                                                                                                                                                                48 Жақсы – арына құл, 

                                                                                                                                                                Жаман – малына құл.

                                                                                                                                                                Умный – раб своей чести, 

                                                                                                                                                                Дурень – раб своей собственности.

                                                                                                                                                                49 Жебір түйе жабуын жер. Прожорливый верблюд свою попону готов съесть.
                                                                                                                                                                50 өз нәпсісін жеңген – батыр. Тот истинный герой, кто волю страсти не дал своей.
                                                                                                                                                                51 Түлкі түсінде тауық көреді. Лисе снится курица.
                                                                                                                                                                52 Алмақтың да салмағы бар. Любишь брать, умей и сам давать

                                                                                                                                                                Сақтық, ұқыптылық, байқамдық

                                                                                                                                                                 

                                                                                                                                                                п/п

                                                                                                                                                                Қазақ тілінде 

                                                                                                                                                                На казахском языке

                                                                                                                                                                Орыс тілінде 

                                                                                                                                                                На русском языке

                                                                                                                                                                  Сақ жүрсең , сау жүресің. Береженного и беда обходит.
                                                                                                                                                                    Құдайдан қорықпа, құдайдан қорықпағаннан қорық. Не бога бойся, а того, кому и бог не cтрашен.
                                                                                                                                                                      Жаман көзден, 

                                                                                                                                                                      Жалған сөзден сақтан.

                                                                                                                                                                      Глаза как уста, умеют говорить одно, 

                                                                                                                                                                      А думать другое.

                                                                                                                                                                        Тыстағы мың жаудан, 

                                                                                                                                                                        Үйдегі бір жау жаман.

                                                                                                                                                                        Один домашний враг опаснее тысячи 

                                                                                                                                                                        Внешних.

                                                                                                                                                                          Қайғысыз қара суға семіреді. Беспечный и с воды полнеет.
                                                                                                                                                                            Қайғысыз ішкен қара судың қаймағы бір елі. В воде , выпитой без горя, сливок на 

                                                                                                                                                                            Вершок.

                                                                                                                                                                              Көрмеген жердің ой-шұңқыры көп. В незнакомом краю дороги ухабисты.
                                                                                                                                                                                Көп ойласаң – дана боласың. 

                                                                                                                                                                                Көп ойнасаң – бала боласың.

                                                                                                                                                                                Дни проведешь в думах- мудрецом 

                                                                                                                                                                                Станешь, дни проведешь в играх-

                                                                                                                                                                                Ребенком станешь

                                                                                                                                                                                  Көсеу ұзын болса, қол күймес. Если кочерга длинная , руку не обожжешь.
                                                                                                                                                                                    Итпен жолдас болсаң, таяғыңды тастама. Если сдружился с собакой, палку из рук не выпускай.
                                                                                                                                                                                      Жауың тышқан болса, арыстан деп қара. Если враг твой мышь , берегись как 

                                                                                                                                                                                      От льва.

                                                                                                                                                                                        Қамданған қапы қалмайды. Излишняя осторожность лишний раз 

                                                                                                                                                                                        Беду отводит.

                                                                                                                                                                                          Адам сөзінен жазады, 

                                                                                                                                                                                          Сиыр мүйізінен жазады.

                                                                                                                                                                                          Корова страдает из-за рогов, неосторожный человек – из-за языка.
                                                                                                                                                                                            Аузы күйген үрлеп ішер. Кто раз обжигался, тот сперва подует, потом пьет.
                                                                                                                                                                                              Тістейтін жылқы тісін көрсетпейді. Кусучая лошадь зубы до поры не показывает.
                                                                                                                                                                                                Кетпеннің басын бассаң, сабы маңдайыңа тиер. Наступишь на голову кетменя, черенком ударит в лоб.
                                                                                                                                                                                                  Жер екеш жердің де құлағы бар. На что земля , а тоже уши имеет.
                                                                                                                                                                                                    Қазанға тиме – қарасы жұғар, 

                                                                                                                                                                                                    Балаға тиме – бәлесі жұғар.

                                                                                                                                                                                                    Не касайся котла – сажа пристанет; 

                                                                                                                                                                                                    не сближайся с дурнем – беда пристанет.

                                                                                                                                                                                                      Сырын білмеген аттың сыртынан жүрме. Не зная нрава коня, не подходи близко.
                                                                                                                                                                                                        Құлайын деп тұрған тамға сүйенбе. Не прислоняйся к дому, 

                                                                                                                                                                                                        который готов упасть.

                                                                                                                                                                                                          Сақтықты сұңқардан үйрен. Осторожности у сокола учись.
                                                                                                                                                                                                            Жаздың қамын қыс ойла, 

                                                                                                                                                                                                            Бір ойлама, үш ойла.

                                                                                                                                                                                                            О лете зимой думой, да не раз,
                                                                                                                                                                                                            а трижды подумай.
                                                                                                                                                                                                              Қыстың қамын жаз ойла, 

                                                                                                                                                                                                              Жаздың қамын қыс ойла.

                                                                                                                                                                                                              О зиме летом думай, о лете – зимой.
                                                                                                                                                                                                                Бір күндік жолға шықсаң, 

                                                                                                                                                                                                                Үш күндік жол азық ал.

                                                                                                                                                                                                                Отправляясь путь на день, 

                                                                                                                                                                                                                бери запасы на три дня.

                                                                                                                                                                                                                25. Ер жаңылып қолға түсер . 

                                                                                                                                                                                                                Құс жаңылып торға түсер.

                                                                                                                                                                                                                Неосторожная птица в силок угрожает, 

                                                                                                                                                                                                                Неосторожный джигит – в плен.

                                                                                                                                                                                                                26. Гүрілдеп келген жаудан 

                                                                                                                                                                                                                Күлімдеп келген қас жаман.

                                                                                                                                                                                                                Один улыбающийся недруг опаснее 

                                                                                                                                                                                                                бряцающих оружием тысяча.

                                                                                                                                                                                                                27. Жатқан жыланның құйрығын баспа. Спящей змее на хвост не наступай.
                                                                                                                                                                                                                28. Сумен ойнама – батарсың, 

                                                                                                                                                                                                                Отпен ойнама – күйерсің.

                                                                                                                                                                                                                С водой не шути – утонешь, 

                                                                                                                                                                                                                с огнем не играй – сгоришь.

                                                                                                                                                                                                                29. Досыңмен көп сөйлеспе – жолынан қалар, 

                                                                                                                                                                                                                Дұшпаныңмен көп сөйлеспе – сырыңды алар.

                                                                                                                                                                                                                С другом долго не заживайся – от дел оторвешь, 

                                                                                                                                                                                                                С недругом долго не якшайся – тайны свои выдашь.

                                                                                                                                                                                                                30. Оң көзіңе сол көзің қарауыл болсын. Пусть левый глаз за правым следит.
                                                                                                                                                                                                                31. Сапарға шықпас бұрын серігіңді дайында 

                                                                                                                                                                                                                Үй салмас бұрын көршіңді ойла.

                                                                                                                                                                                                                Собираясь в дальнюю дорогу, сначала попутчика подбери: собираясь строить дом, сначала соседа выбери.
                                                                                                                                                                                                                32. Соқырдың қолына түспе, 

                                                                                                                                                                                                                Саңыраудың астына түспе.

                                                                                                                                                                                                                Остерегайся слепого и глухого: один не видит чужие слезы, другой не слышит плача.
                                                                                                                                                                                                                33. Дос деп сынамай сырыңды айтпа: 

                                                                                                                                                                                                                Достың да досы бар.

                                                                                                                                                                                                                Тайну заветную и другу не открывай, 

                                                                                                                                                                                                                ибо и у него есть друг.

                                                                                                                                                                                                                34. Қаңтарда қалпақ киім болмайды. Шляпа – не одежда для зимы.
                                                                                                                                                                                                                35. Жау жоқ деме – жар астында, 

                                                                                                                                                                                                                Бөрі жоқ деме – бөрі астында.

                                                                                                                                                                                                                Не говори, что нет врага – под горой он; 

                                                                                                                                                                                                                не говори, что нет волка – под шапкой.

                                                                                                                                                                                                                36. Екеу болсаң, бір біріңмен кеңес, 

                                                                                                                                                                                                                Біреу болсаң, қабырғаңмен кеңес.

                                                                                                                                                                                                                Если вас двое, посоветуйтес друг с другом, 

                                                                                                                                                                                                                если ты один, посоветуйся еще раз сам с собой.

                                                                                                                                                                                                                37. Үй менікі демеңіз, 

                                                                                                                                                                                                                Үй астында кісі бар.

                                                                                                                                                                                                                Не думай, что у себя дома: 

                                                                                                                                                                                                                За домом кто-то может быть.

                                                                                                                                                                                                                38. От пен су – тілсіз жау. Огонь и вода – два врага без языка.
                                                                                                                                                                                                                39. Кетемін деп отыныңды тауыспа. Собираясь переезжать, 

                                                                                                                                                                                                                не торопись сжигать все двора.

                                                                                                                                                                                                                40. Сақау алыстан сайрамаса үйіне жеткенде даусы шықпайды. Немой не будет слышать и с порога, 

                                                                                                                                                                                                                Если не начнет подавать есть из далека.

                                                                                                                                                                                                                41. Күле кіріп, күңірене шыққаннан сақтасын. Берегись входящего веселым, уходящего хмурым.
                                                                                                                                                                                                                42. Өзі саққа құдай жақ. Береженного и бог бережот.

                                                                                                                                                                                                                Халық туралы

                                                                                                                                                                                                                 

                                                                                                                                                                                                                п/п

                                                                                                                                                                                                                Қазақ тілінде 

                                                                                                                                                                                                                На казахском языке

                                                                                                                                                                                                                Орыс тілінде 

                                                                                                                                                                                                                На русском языке

                                                                                                                                                                                                                1. Өзін өзі білген ер бақытты, 

                                                                                                                                                                                                                Өзін өзі билеген ел бақытты.

                                                                                                                                                                                                                Счастлив джигит, себе цену знающий,счастлив народ, сам собой правящий,
                                                                                                                                                                                                                2. Су жүрген жер береке, 

                                                                                                                                                                                                                Ел жүрген жер мереке.

                                                                                                                                                                                                                Где вода – там достаток, 

                                                                                                                                                                                                                Где народ – там праздник.

                                                                                                                                                                                                                3. Айна айна емес, халық айна. Зеркало правды – народ.
                                                                                                                                                                                                                4. Халық қартаймайды, 

                                                                                                                                                                                                                Қара жер қартаймайды.

                                                                                                                                                                                                                Народ, как и земля, старостине знает
                                                                                                                                                                                                                5. Халыққа қарсы жүру – 

                                                                                                                                                                                                                Ағысқа қарсы жүзу.

                                                                                                                                                                                                                Против народа идти – противтечения плыть.
                                                                                                                                                                                                                6. Көппен көрген ұлы той. Пережитое вместе с народом– великий праздник.
                                                                                                                                                                                                                7. Халық қатесіз сыншы. Народ – безошибочный судья.
                                                                                                                                                                                                                8. Халық – дана. Народ – мудр.
                                                                                                                                                                                                                9. Берекені көктен тілеме 

                                                                                                                                                                                                                Бірлігі мол көптен тіле.

                                                                                                                                                                                                                Не ищи благодати на небе, ищиее в единстве народа.
                                                                                                                                                                                                                10. Көптің қолы көкке жетеді. Народ подтянется – до небадотянется.
                                                                                                                                                                                                                11. Көптен қулық артылмас. Народ хитростью не проведешь
                                                                                                                                                                                                                12. Ел артындағы шаң жұтады, 

                                                                                                                                                                                                                Ел алдындағы май жұтады.

                                                                                                                                                                                                                Идущий во главе народа масло глотает, 

                                                                                                                                                                                                                отставший от народа пыль глотает

                                                                                                                                                                                                                13. Елге дұшпан жерге сыймас, 

                                                                                                                                                                                                                Жерге дұшпан елге сыймас.

                                                                                                                                                                                                                Врагу народа на земле нет места, 

                                                                                                                                                                                                                врагу земли среди народа нет места.

                                                                                                                                                                                                                14. Жер шежіресі – ел шежіресі. История земли – это историянарода.
                                                                                                                                                                                                                15. Халық қаһары қамал бұзар. Гнев народа крепости разбивает.
                                                                                                                                                                                                                16. Көп тепкен жерден қол шығады. Где народ топнет, там озеробудет.
                                                                                                                                                                                                                17. Жол жолға жалғасады, 

                                                                                                                                                                                                                Ел елге жалғасады.

                                                                                                                                                                                                                Дорога с дорогой сходится, 

                                                                                                                                                                                                                народ с народом сходится.

                                                                                                                                                                                                                18. Тай тулап үйірінен шықпас. Как бы не бесился жеребенок, 

                                                                                                                                                                                                                от табуна не уйдет.

                                                                                                                                                                                                                19. Елін сатып асаған, 

                                                                                                                                                                                                                Екі күн-ақ жасаған.

                                                                                                                                                                                                                Кто брюхо набил, предав свой народ, 

                                                                                                                                                                                                                тот двух дней не проживет.

                                                                                                                                                                                                                20. Елден безген көмусіз қалар. Бежавший от народа, безпогребения остается.
                                                                                                                                                                                                                21. Жалғыз жүріп жол тапқанша, 

                                                                                                                                                                                                                Көппен бірге адас.

                                                                                                                                                                                                                Лучше блуждать вместе с народом, 

                                                                                                                                                                                                                чем находить дорогу одному.

                                                                                                                                                                                                                22. Халық сүймес, 

                                                                                                                                                                                                                Халық сүйген –

                                                                                                                                                                                                                Суға батпас, отқа күймес.

                                                                                                                                                                                                                Любимец народный не горит в огне, 

                                                                                                                                                                                                                не тонет в воде.

                                                                                                                                                                                                                23. Атыңнан айрылсаң да, 

                                                                                                                                                                                                                Ер-тоқымыңнан айрылма.

                                                                                                                                                                                                                Қатыныңнан айрылсаң да,

                                                                                                                                                                                                                Қазан-ошағыңнан айрылма.

                                                                                                                                                                                                                Қазан-ошағыңнан айырылсаң да,

                                                                                                                                                                                                                Халқыңнан айрылма.

                                                                                                                                                                                                                Лишившись коня, седло не бросай; 

                                                                                                                                                                                                                лишившись жены, очаг свой не покидай; лишившись очага, народ свой не покидай.

                                                                                                                                                                                                                24. Қасықпен көлді құрта алмайсың, 

                                                                                                                                                                                                                Қастықпен елді құрта алмайсың.

                                                                                                                                                                                                                Ложкой море не вычерпаешь,силой народ не покоришь.
                                                                                                                                                                                                                25. Атаңның баласы болма, 

                                                                                                                                                                                                                Адамның баласы бол.

                                                                                                                                                                                                                Не будь сыном отца, будь сыномнарода.
                                                                                                                                                                                                                26. Қара жерді жамандама, 

                                                                                                                                                                                                                Қайтып сонда барарсың.

                                                                                                                                                                                                                Қауым елді жамандама,

                                                                                                                                                                                                                Қарғысына қаларсың.

                                                                                                                                                                                                                Не брани землю – сам в нее попадешь, 

                                                                                                                                                                                                                не брани народ – проклят будешь.

                                                                                                                                                                                                                27. Қөптен бақыт құтылмас. Счастье от народа не уйдет.
                                                                                                                                                                                                                28. Елде түлкі аштан өлмес. Среди людей и лиса с голодане сдохнет.
                                                                                                                                                                                                                29. Көп күлкісі күннен де жылы. Улыбка народа солнца теплей.
                                                                                                                                                                                                                30. Елді сыйлағаның – өзіңдісыйлағаның. Уважать народ – себя уважать.
                                                                                                                                                                                                                31. Елдің көзі елу. У народа пятьдесят глаз.
                                                                                                                                                                                                                32. Ел құлағы – елу. У народа пятьдесят ушей.
                                                                                                                                                                                                                33. Қатардан ассаң да, 

                                                                                                                                                                                                                Халықтан аспақ жоқ.

                                                                                                                                                                                                                Умней товарищей быть можно, 

                                                                                                                                                                                                                мудрей народа быть не дано.

                                                                                                                                                                                                                34. Кеңесті елде кек болмас. Среди спаянного народа вражденет места.
                                                                                                                                                                                                                35. Көпті сөккен көгермес. Хулящему свой народ – счастьянет.
                                                                                                                                                                                                                36. Көп іздеген көмбе үстіненшығады. Что миром ищется – мигомсыщется.
                                                                                                                                                                                                                37. Көптің қолы ұзын. У народа руки длинные.
                                                                                                                                                                                                                38. Көл толқыса – жар құлайды, 

                                                                                                                                                                                                                Көп толқыса хан құлайды.

                                                                                                                                                                                                                Озеро разбушуется – берега смоет, 

                                                                                                                                                                                                                народ поднимется – хана свергнет.

                                                                                                                                                                                                                39. Халық айтпайды, 

                                                                                                                                                                                                                Халық айтса, қалт айтпайды.

                                                                                                                                                                                                                Народ попусту не скажет, 

                                                                                                                                                                                                                если что скажет, то дело.

                                                                                                                                                                                                                40. Өзге елге ұл болғанша, өзеліңе құл бол. Чем быть сыном чужого народа, 

                                                                                                                                                                                                                лучше быть слугой своего народа.

                                                                                                                                                                                                                41. Аздің азаншысы болғанша, 

                                                                                                                                                                                                                Көптің қазаншысы бол.

                                                                                                                                                                                                                Чем десятком людей руководить, 

                                                                                                                                                                                                                лучше для сотни людей кашу варить.

                                                                                                                                                                                                                42. Халық аузына қақпақ қойыпболмас. Народу рот крышкой не закроешь
                                                                                                                                                                                                                43. Құдайға жазсаң жаз, көпкежазба. Бога проклинай, на народ несерчай.
                                                                                                                                                                                                                44. Бестің басы болғанша, алтыныңаяғы бол. Чем быть главой пяти человек, 

                                                                                                                                                                                                                лучше быть слугой шести человек.

                                                                                                                                                                                                                45. Құдай қарғысынан халық қарғысықаһарлы. Кара народная кары божьейстрашней.
                                                                                                                                                                                                                46. Көпке тентек – құдайға шет. Не милый народу и богу не мил.
                                                                                                                                                                                                                47. Көптен қоян құтылмас. От толпы и заяц не убежит
                                                                                                                                                                                                                48. Көп түкірсе көл болады. Народ плюнет – озеро будет
                                                                                                                                                                                                                49. Ел аузына елек қойып болмас. Народу в рот сито не подставишь.
                                                                                                                                                                                                                50. Көптік қайда болса, 

                                                                                                                                                                                                                Тоқтық сонда болады.

                                                                                                                                                                                                                Где народ, там достаток.
                                                                                                                                                                                                                51. Көптің көзі көреген, қолыбереген У народа глаза зоркие, а рукищедрые
                                                                                                                                                                                                                52. Көп алғысы көгертер. Благодарность народа – естьблагодать.
                                                                                                                                                                                                                53. Көзсіз күнелтсең де, 

                                                                                                                                                                                                                Көпсіз күнелте алмайсың.

                                                                                                                                                                                                                Без глаз еще проживешь, без людей не проживешь

                                                                                                                                                                                                                Шеберлік, ұсталық.

                                                                                                                                                                                                                 

                                                                                                                                                                                                                п/п

                                                                                                                                                                                                                Қазақ тілінде.  

                                                                                                                                                                                                                На казахском языке.

                                                                                                                                                                                                                Орыс тілінде.  

                                                                                                                                                                                                                На русском языке.

                                                                                                                                                                                                                1 Ер қадірін ер білер, 

                                                                                                                                                                                                                Зер қадірін зергер білер.

                                                                                                                                                                                                                Достоинство джигита джигит оценит, 

                                                                                                                                                                                                                Ювелирную работу – ювелир.

                                                                                                                                                                                                                2 Жігіт адамға жетпіс өнер де аз. Джигиту знания и семидесяти ремесел мало.
                                                                                                                                                                                                                3 Жігіт көркі – өнер. Знания ремесла делает честь джигиту.
                                                                                                                                                                                                                4 Қыз еркем кестесіменкөркем. 

                                                                                                                                                                                                                Ұл еркем өнерімен көркем.

                                                                                                                                                                                                                Дочь красива нарядами, сын – делами.
                                                                                                                                                                                                                5 Ата өнері – балаға мұра. Искусство отца – сыну наследие.
                                                                                                                                                                                                                6 Ұстаны соққан пышағынан таниды. Имя мастера его творения выдают.
                                                                                                                                                                                                                7 Шеберлікке шек жоқ. Мастерству нет предела для совершенства.
                                                                                                                                                                                                                8 Қазаншының өз еркі 

                                                                                                                                                                                                                Қайдан құлақ шығарса.

                                                                                                                                                                                                                Мастер сам знает, где котлу ушки припаять.
                                                                                                                                                                                                                9 Күшіңе сенбе, ісіңе сен. Не на силу надейся, а на мастерство.
                                                                                                                                                                                                                10 Қолы білген құм үстінен кеме жүргізер. Настоящий умелец по песку проводит корабль.
                                                                                                                                                                                                                11 Киім пішсең кең піш, 

                                                                                                                                                                                                                Тарылтуың оңай.

                                                                                                                                                                                                                Темір кессең қысқа кес,

                                                                                                                                                                                                                Ұзартуың оңай.

                                                                                                                                                                                                                Одежду крой посвободнее – ушить можно, 

                                                                                                                                                                                                                Железо режь покороче – удлинить можно.

                                                                                                                                                                                                                12 Өнерліге есік ашық. Умельцу все двери открыты.
                                                                                                                                                                                                                13 Көлеңкеге қарап көйлек пішпес болар. Платье кроят не по тени.
                                                                                                                                                                                                                14 Шебердің қолы көпке ортақ. Руки мастера всему народу служат.
                                                                                                                                                                                                                15 Қалауын тапса,қар жанар. Сумеешь разжечь – и снег загорится.
                                                                                                                                                                                                                16 Болат біз қап түбінде қалмас. Стальное шило в мешке не утаишь.
                                                                                                                                                                                                                17 Алтынды ала білген бөле де біледі. Сумевший золото добыть, сумеет правильно поделить.
                                                                                                                                                                                                                18 Еңбек ептілікті сүйеді. Труд сноровку любит.
                                                                                                                                                                                                                19 Өтпес пышақ қол кесер. Тупой нож только руки порежет.
                                                                                                                                                                                                                20 Өнерлінің өзегі талмас. Умельцу голод неведом.
                                                                                                                                                                                                                21 Өнерпаздың он қолы бар. У умельца десять рук.
                                                                                                                                                                                                                22 Қол өнері – кілемде, 

                                                                                                                                                                                                                Сөз өнері – өлеңде.

                                                                                                                                                                                                                Умелые руки ковер ткут, умные слова песню рождают.
                                                                                                                                                                                                                23 Оймақ пішсеңде ойлап піш. Хоть и наперсток кроишь, подумай.
                                                                                                                                                                                                                24 Әр нәрсеге асық болғанша, 

                                                                                                                                                                                                                Бір нәрсеге машық бол.

                                                                                                                                                                                                                Чем во многих делах быть учеником, лучше в одном деле быть мастером.
                                                                                                                                                                                                                25 Күш жақсы, күштен іс жақсы. Хорошо иметь сильные руки, а еще лучше иметь умелые руки.
                                                                                                                                                                                                                26 Жігітке жеті өнер аз, жетпіс өнер көп емес. Джигиту знать семь ремесел – мало, знать семьдесят ремесел – немного.
                                                                                                                                                                                                                27 Шеберді шеге қағысынан таны. Настоящего мастера по стуку молотка видно.
                                                                                                                                                                                                                28 Жантақтан ине, жаңқадан түйме жасаған. Из колючек делает иголки, со стружек – пуговки.
                                                                                                                                                                                                                29 Темірге тіл, жаңқаға жан бітіретін… Железо говорить научил, в щепку душу вложил.
                                                                                                                                                                                                                30 Шешеннің сөзі мерген, шебердің көзі мерген. У оратора слова мудрые, у умельца глаз меткий.
                                                                                                                                                                                                                31 Ерінбеген етікші болады. Ремеслом сапожника овладевает настойчивый.
                                                                                                                                                                                                                32 Өнерліге өлім жоқ. Умельца творения – его жизни продолжение.
                                                                                                                                                                                                                33 Қйратыңа әдісіңді жолдас ет. Силу на сноровку помножь, сноровку на разум помножь.
                                                                                                                                                                                                                34 Қолың ұста болсын,сөзің қысқа болсын. Рука хороша все умеющая, речь хороша короткая.
                                                                                                                                                                                                                35 Тамызығын тапсаң, тас та жанады. Сумеешь подобрать растопку – и камень загорится.

                                                                                                                                                                                                                Шешендік, боссөзділік, мылжыңдық.

                                                                                                                                                                                                                 

                                                                                                                                                                                                                п/п

                                                                                                                                                                                                                Қазақ тілінде  

                                                                                                                                                                                                                На казахском языке

                                                                                                                                                                                                                Орыс тілінде  

                                                                                                                                                                                                                На русском языке

                                                                                                                                                                                                                  Сөздің көркі мақал, 

                                                                                                                                                                                                                  Жүздің көркі сақал.

                                                                                                                                                                                                                  Краса лица – борода, краса речи – пословица.
                                                                                                                                                                                                                    Байлауы жоқ шешеннен, үндемеген есті артық. Лучше умный молчун, чем речистый болтун.
                                                                                                                                                                                                                      Ақынның тілі қылыштан өткір, қылдан нәзік. Слово акына острее клинка и нежнее волоска.
                                                                                                                                                                                                                        Көп сөз – күміс, 

                                                                                                                                                                                                                        Аз сөз – алтын.

                                                                                                                                                                                                                        Многословие – серебро , молчание – золото.
                                                                                                                                                                                                                          Көп сөз – есекке жүк. Многословие седока – лишний груз для ишака.
                                                                                                                                                                                                                            Ділмардың сөзі ұстаның бізінен өткір. Слово оратора острее шила сапожника.
                                                                                                                                                                                                                              Шешендік күші – шындық. Сила оратора в правдивости его слов.
                                                                                                                                                                                                                                Тұз астың дәмін келтіреді, 

                                                                                                                                                                                                                                Мақал сөздің дәмін келтіреді.

                                                                                                                                                                                                                                Соль вкус пище придает, пословица – речи.
                                                                                                                                                                                                                                  Сөзшеңді үндемеген жеңеді. Болтуна только молчун остановит.
                                                                                                                                                                                                                                    Мылжың үндемесе басы ауырады. Болтун помолчит – голова у него заболит.
                                                                                                                                                                                                                                      Суды шым тоқтатар, 

                                                                                                                                                                                                                                      Сөзді шын тоқтатар.

                                                                                                                                                                                                                                      Воду останавливает запруда, болтуна – правда.
                                                                                                                                                                                                                                        Аз сөйлесең де саз сөйле. Говори редко, но метко.
                                                                                                                                                                                                                                          Аузына келгенді сөйлеу – 

                                                                                                                                                                                                                                          Ақымақтың ісі.

                                                                                                                                                                                                                                          Алдына келгеннін жеу –

                                                                                                                                                                                                                                          Айуанның ісі.

                                                                                                                                                                                                                                          Зверь жрет, что на глаза попадет: 

                                                                                                                                                                                                                                          дурак плетет, что на ум взбредет.

                                                                                                                                                                                                                                            Отқа барған әйелдің – отыз ауыз сөзі бар. За огнем к соседям пошла – тридцать слов понесла.
                                                                                                                                                                                                                                              Түймедейді түйедей етіп. Из пуговицы верблюда делать.
                                                                                                                                                                                                                                                Құр судан май шықпайды, 

                                                                                                                                                                                                                                                Құр сөзден мән шықпайды.

                                                                                                                                                                                                                                                Из воды масло не выжмешь, 

                                                                                                                                                                                                                                                в пустом слове мысли не найдешь.

                                                                                                                                                                                                                                                  Ине көзінен сынады, 

                                                                                                                                                                                                                                                  Шешен сөзінен сынады.

                                                                                                                                                                                                                                                  Иголка ломается с ушка, 

                                                                                                                                                                                                                                                  Оратор спотыкается на слове.

                                                                                                                                                                                                                                                    Көп сөйлесең тақылдақ дер, 

                                                                                                                                                                                                                                                    Сөйлемесең ақымақ дер.

                                                                                                                                                                                                                                                    Много будешь говорить – трещоткой прослывешь, 

                                                                                                                                                                                                                                                    мало будешь говорить – дураком прозовут.

                                                                                                                                                                                                                                                      Дәлдеп атып жауды өлтір, 

                                                                                                                                                                                                                                                      Дәлдеп айтып дауды өлтір.

                                                                                                                                                                                                                                                      Меткий выстрел врага разит, 

                                                                                                                                                                                                                                                      меткое слово спор гасит.

                                                                                                                                                                                                                                                        Тілге шешен – іске мешел. Кто на слово щедр, тот на дело скуп.
                                                                                                                                                                                                                                                        21. Жалғыздық құдайға жарасар, 

                                                                                                                                                                                                                                                        Көпсөзділік құранға жарасар.

                                                                                                                                                                                                                                                        Одиночество удобно богу, многословие – корану.
                                                                                                                                                                                                                                                        22. Шебердің қолы ортақ, 

                                                                                                                                                                                                                                                        Шешеннің сөзі ортақ.

                                                                                                                                                                                                                                                        Руки умельца и язык оратора – народа достояние.
                                                                                                                                                                                                                                                        23. Коңілдегі құпияңды – 

                                                                                                                                                                                                                                                        Көзің айтып қояды,

                                                                                                                                                                                                                                                        Көп сөйлеген күпілдеп –

                                                                                                                                                                                                                                                        Сөзің айтып қояды.

                                                                                                                                                                                                                                                        Тайну души глаза выдают, 

                                                                                                                                                                                                                                                        болтающий без умолку правду выдает.

                                                                                                                                                                                                                                                        24. Орынды айтылған сөз – 

                                                                                                                                                                                                                                                        Орнына қағылған шеге сияқты.

                                                                                                                                                                                                                                                        Уместно сказать, что гвоздь вколотить.
                                                                                                                                                                                                                                                        25. Шешеннің сөзі мерген, 

                                                                                                                                                                                                                                                        Шебердің көзі мерген.

                                                                                                                                                                                                                                                        У оратора слова меткие, у мастера глаза зоркие.
                                                                                                                                                                                                                                                        26. Әзілде кек жоқ, 

                                                                                                                                                                                                                                                        Өсекте шек жоқ.

                                                                                                                                                                                                                                                        Шутка на месте остается, сплетня дальше несется.
                                                                                                                                                                                                                                                        27. Тілде тиек жоқ, 

                                                                                                                                                                                                                                                        Ауызда жиек жоқ.

                                                                                                                                                                                                                                                        Язык – без запора, рот без ограды.
                                                                                                                                                                                                                                                        28. Қысыр сөзде қырсық көп. Языком зря молоть – беду на кликать.
                                                                                                                                                                                                                                                        29. Өсекшінің тілі қышып тұрады. У сплетника язык постоянно чешется.
                                                                                                                                                                                                                                                        30. Тіл қылыштан өткір. Язык – острее сабли.
                                                                                                                                                                                                                                                        31. Ертеңгі сөз түсте жоқ, 

                                                                                                                                                                                                                                                        Түстегі сөз кешке жоқ.

                                                                                                                                                                                                                                                        Обещанное утром, к обеду забывают, 

                                                                                                                                                                                                                                                        обещанное в обед, к вечеру забывают.

                                                                                                                                                                                                                                                        32. “Көрдім” деген көп сөз, 

                                                                                                                                                                                                                                                        “Көрмедім” деген аз сөз.

                                                                                                                                                                                                                                                        “Не видел” – только одно слово, 

                                                                                                                                                                                                                                                        “видел” – уже много слов.

                                                                                                                                                                                                                                                        33. Сөз қуғанға пәле жолығады, 

                                                                                                                                                                                                                                                        Жол қуғанға қазына жолығады.

                                                                                                                                                                                                                                                        Язык не знает отдыха – беду наживешь, 

                                                                                                                                                                                                                                                        ноги не знают покоя – богатство наживешь.

                                                                                                                                                                                                                                                        34. Ауызбен орақ орғанның белі ауырмайды. Языком хлеб молотить – спина не за болит.
                                                                                                                                                                                                                                                        35. Аузымен астау шапқан 

                                                                                                                                                                                                                                                        Қолымен жаңқа жара алмас.

                                                                                                                                                                                                                                                        Языком корыто выдалбливает, 

                                                                                                                                                                                                                                                        а руками щепку не расколет.

                                                                                                                                                                                                                                                        36. Аңдамай сөйлеген ауырмай өледі. Болтающий не думая, умирает не болея.
                                                                                                                                                                                                                                                        37. Ауыз – дарбаза, сөз – самал, 

                                                                                                                                                                                                                                                        Құдай ұрғанға не амал.

                                                                                                                                                                                                                                                        Рот – ворота, слово – ветер. 

                                                                                                                                                                                                                                                        Когда бог карает, закрыть ворота забывают.

                                                                                                                                                                                                                                                        38. Тілменен тікен тартып болмайды. Языком занозу не вытащишь.
                                                                                                                                                                                                                                                        39. Жақсы адам тауып айтады, 

                                                                                                                                                                                                                                                        Жаман адам итше қауып айтады.

                                                                                                                                                                                                                                                        Умный уместно говорит, 

                                                                                                                                                                                                                                                        дурень как собака рычит.

                                                                                                                                                                                                                                                        40. Мал басынан байланады, 

                                                                                                                                                                                                                                                        Адам тілінен байланады.

                                                                                                                                                                                                                                                        Корову за рога связывают, человека – за язык.
                                                                                                                                                                                                                                                        41. Ұялмас бетке талмас жақ береді. У бесстыжей рожи язык не знает удержу.
                                                                                                                                                                                                                                                        42. Айтуға оңай, істеуге қиын. Языком все легко, только рукам трудно.
                                                                                                                                                                                                                                                        43. Үндемеген үйдей пәледен құтылады. Молчание от самой большой беды избавляет.

                                                                                                                                                                                                                                                        Қайырымдылық, қайырымсыздық


                                                                                                                                                                                                                                                        п/п
                                                                                                                                                                                                                                                        Қазақ тілінде
                                                                                                                                                                                                                                                        На казахском языке
                                                                                                                                                                                                                                                        Орыс тілінде
                                                                                                                                                                                                                                                        На русском языке
                                                                                                                                                                                                                                                          Жақсыға қылған жақсылық 

                                                                                                                                                                                                                                                          Өміріңде тозбайды?

                                                                                                                                                                                                                                                          Жаманға қылған жақсылық

                                                                                                                                                                                                                                                          Бір күнгідей болмайды.

                                                                                                                                                                                                                                                          Достойный человек век помнит добра, 

                                                                                                                                                                                                                                                          Недостойный человек через день забывает его.

                                                                                                                                                                                                                                                            Құдықтан су ішкен, 

                                                                                                                                                                                                                                                            Қазғанға рахмет айтады.

                                                                                                                                                                                                                                                            Ағашты көлеңкелеген,

                                                                                                                                                                                                                                                            Еккенге рахмет айтады.

                                                                                                                                                                                                                                                            Утолив жажду, благодари того, кто колодец вырыл; отдыхая в тени дерева, благодари того, кто его посадил.
                                                                                                                                                                                                                                                              Бір күн тұзын татқанға, қырық күн сәлем. Срок дней приветствуй того, 

                                                                                                                                                                                                                                                              кто один раз накормил тебя.

                                                                                                                                                                                                                                                                Жауызға айтқан жылы сөз – 

                                                                                                                                                                                                                                                                Суға жазған серпен тең.

                                                                                                                                                                                                                                                                Добрые слова, сказанные подлецу, подобны клятве, написанной на воде.
                                                                                                                                                                                                                                                                  Сиыр сипағанды білмейді, 

                                                                                                                                                                                                                                                                  Жаман сыйлағанды білмейді.

                                                                                                                                                                                                                                                                  Корова не понимает ласки, дурень – уважение.
                                                                                                                                                                                                                                                                    Өзім асыраған күшігім өзімді қапты. Мною выкормленный щенок меня же искусал.
                                                                                                                                                                                                                                                                      Қадіріңді білмеске, 

                                                                                                                                                                                                                                                                      Қадамыңды көтерме.

                                                                                                                                                                                                                                                                      Не понимающему уважения не делай и шага на встречу.
                                                                                                                                                                                                                                                                        Су ішкен құдығыңа түкірме. Не плюй в колодец, из которого воду пил.
                                                                                                                                                                                                                                                                          Ит атасын танымас. Собака и родного отца не признает.
                                                                                                                                                                                                                                                                            Бөрі баласын асырағанмен ит болмас. Сколько не корми волчонка, собаку не заменит.
                                                                                                                                                                                                                                                                              Итті күшігім десең, азыңды жалайды. Скажи собаке “собачка”, она рот тебе оближет.
                                                                                                                                                                                                                                                                                Таршылықты көрмесең кемшілікті білмессің. Тесноту не познавши, простор не оценишь.
                                                                                                                                                                                                                                                                                  өзі болған қыз төркінін танымайды. Неблагодарная девица, став сома хозяйкой.
                                                                                                                                                                                                                                                                                    Ашаршылықта жеген құйқаның дәмі кетпейді. Не забывается вкус паленой шкуры, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                    которую жевал в дни голода.

                                                                                                                                                                                                                                                                                      Басы ауырмағанның құдаймен ісі жоқ. У кого голова не болит, тому до бога дела нет.
                                                                                                                                                                                                                                                                                        Саңырауға сәлем берсең, “атаңның басы” дер. В ответ на приветствие глухой отвечает: “Не твое дело”.
                                                                                                                                                                                                                                                                                          Ит иесіне үрмес. Собака не лает на хозяина.
                                                                                                                                                                                                                                                                                            Есекті отқа айдасаң, боққа қашар. Ишака гонишь травку пощипать, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                            Он бежит навоз топтать.

                                                                                                                                                                                                                                                                                            Мақал-мәтелдер

                                                                                                                                                                                                                                                                                            Үнемшілдік, үнемсіздік


                                                                                                                                                                                                                                                                                            п/п
                                                                                                                                                                                                                                                                                            Қазақ тілінде
                                                                                                                                                                                                                                                                                            На казахском языке
                                                                                                                                                                                                                                                                                            Орыс тілінде
                                                                                                                                                                                                                                                                                            На русском языке
                                                                                                                                                                                                                                                                                              Теңге тиыннан өсер,
                                                                                                                                                                                                                                                                                              Жылқы құлыннан өсер.
                                                                                                                                                                                                                                                                                              Без копейки нет рубля, безжеребенка нет коня.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                Есепсіз дүние жоқ. В мире нет ничего, сотворенногобез счета.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Саумал ішсең қымыз жоқ, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Байтал мінсең құлын жоқ.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Выпьешь саумал * – кумыса не пить, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Оседлаешь кобылицу – жеребнка не иметь.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                    Жыраққа қойсаң жақыннаналарсың. Далеко положишь – близковозьмешь.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Түстік өмірің болса, кештікмал жина. Если жить осталось до обеда,
                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Делай запасы,чтобы хва тило на вечер.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Алтын тапсаң, санап ал. Если и золото нашел, пересчитай.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                          Ақша кетуге тырысады, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                          Есеп ұстауға тырысады.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                          Деньги стараются уплыть, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                          А счет старается их удержать.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                           

                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Ескі киімді баптағаның,
                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Жаңа киімді сақтағаның.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                            За старой адеждой следить– новую сберечь.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                              Қолда барда алтынның қадіріжоқ. И золотом не дорожат, когдаоно всегда под рукой.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                Тамшыдан тама берсе дарияболар. Из капель образуется река.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Судың да сұрауы бар. И вода счет любит.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    Есептемегенге бәрі түгел. Ктосчета не ведет, тому всего хватает.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Сауып ішсең мың күндік,
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Сойып жесең бір күндік.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Корову доить – на тысячу дней молоко. 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Зарезать – на один день мясо.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Атыңнан айырылсаң да,
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Ер-тоқымыңнан айрылма.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Лишившись коня, седло небросай.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          Үзіп жеген үнемге жатпайды. От крохи отложения крошказапасов не прибавит.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Ескі киім жаңа киімніңқорғаушысы. Старое платье новое бережет.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              Қасықтап жинағанды шөміштептөкпе. Собранное ложками, невыплескивай поварешками.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                Базары жақын байымас. С базара жить – деньги ненажить.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Үй болғанда көсеу де керек. Семьей обзаведешься – икочерга пригодится.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    Қолдағының құны жоқ. Что всегда под рукой, малоценится.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Алыстан арбалағанша жақыннандорбала. Чем из долека возить арбой,
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Лучше сблизи натаскать торбой.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Қазанға түскен қайтып қапқатүспейді. Что в котел спустишь, обратнов мешок не положишь.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          Жаман қойшы жайлауын бір күн жейді,
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          Жақсы қойшы жайлауын мың күн жейді.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          Что плохой чабан за день стравливает,
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          Отаре хорошего чабана на тысячу дней хватает.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Жұмыртқаны жегенің –
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Тауықты құрттым дегенің.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Яйцо съел – курицу съел.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              Дария басы – бұлақ. С родника начинается река.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                Шашу оңай, жинау қиын. Раскидать легко, собиратьтрудно.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Атын алдырған ерін жоқтамайды,
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Басын алдырған сақалын жоқтамайды.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Лишившись коня, по сле не плачут;
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Лишившись головы, по бороде неплачут.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Мақал-мәтелдер

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Өмір мен өлім, денсалық пен ауру туралы

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  п/п

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Қазақ тілінде  

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  На казахском языке

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Орыс тілінде  

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  На русском языке

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  1. Денсаулық – зор байлық. Здоровье – клад бесценный.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  2. Жарлының байлығы – дененің саулығы. Богатство бедняка – его здоровье.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  3. Ауру атанды да шөктірер. Болезнь и верблюда – с ног валит.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  4. Ауру кірді – әлек кірді. Болезнь пришла – беда в дом вошла.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  5. Ауру батпандап кіріп, мысқалдапшығады. Болезнь входит батманами*, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  а выходит мискалями**.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  6. Ауру кісі күлкі сүймес, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Ауыр жүкті жылқы сүймес.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Больной не выносит смеха, конь – 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  тяжелую ношу.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  7. Қотыр қолдан жұғады, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Таз тақиядан жұғады.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Болячки передаются через руки, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  парша – через тюбетейку.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  8. Ауруын жасырған бөледі. Кто болезнь свою скрывает, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  тот со смертью играет.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  9. Батыр бір оқтық, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Бай бір жұттық.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Бай – до первого джута, батыр – до первой пули.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  10. Ағын судың арамдығы жоқ. В проточной воде грязь не держится.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  11. Бас ауырса жан қорқады. Голова начинает болеть – душа покой теряет.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  12. Қай жерің ауырса, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Жаның сол жерінде.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Где болит – там и душа.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  13. Жұғың бар жерде – шыбын бар, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Шыбын бар жерде – шығын бар.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Где мусор – там и мухи, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  где мухи – там болезни.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  14. Екі ауру бір келсе ажалыңның жеткені. Две болезни вместе пришли – смерть принесли.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  15. Жан ауырса – тән азады, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Қайғы басса – жан азады.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Когда душа болит – тело сохнет, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  печаль навалиться – душа сохнет

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  16. Өліспеген көріседі. Жизнь сама устраивает встречу живым.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  17. Батырдың басы екеу болмайды. У батыра – не две головы.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  18. Сәтін салған ауруға, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Не болса, сол ем болады.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Когда повезет, любое средство – лекарство.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  19. Тәні саудың жаны сау. Здоровый телом и духом здоров.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  20. Өлімнен басқаның бәріне асық. Кроме смерти всюду спеши.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  21. Қасқырдың ойлағаны арамдық, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Қойдың ойлағаны – амандық.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Волк думает о своем брюхе, овца – о жизни
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  22. Мысықтың өлімі – тышқанға той. Смерть кошки – праздник для мышки.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  23. Тәуіптің жақсысы – ауруға ауру қоспағаны. Лучший знахарь тот, к старым болезням новой не добавляет.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  24. Мың ұжмақтан – бір күн тірлік. Лучше день на земле, чем тысячу дней в раю.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  25. Ластың досы – шыбын. Муха – друг неряхи.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  26. Қасапшыға мал қайғы, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Қара ешкіге жан қайғы.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Мясник печется о наживе, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  черная коза – о жизни.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  27. Көңіл жақсы болғаны – 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  өмір жақсы болғаны.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Настроение хорошее – и жизнь хороша.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  28. Өтпейтін өмір жоқ, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Сынбайтын темір жоқ.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Нет железа не ломающегося, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  нет существа не умирающего.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  29. Өлім байдың малын шашады, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Жоқтың артын ашады.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Похороны истребляют скот богача 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  и оголяют нужду бедняка.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  30. Өткен қайтып оралмас, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  өлген қайтып келмес.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Прошлое не вернешь, мертвого не оживишь.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  31. Жылағанмен өлген кісі тірілмейді. Покойника воплями не воскресишь.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  32. Бас аманда мал тәтті, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Бас ауырса жан тәтті.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Пока здоров – добро дорого, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  заболеешь – жизнь дорога.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  33. Кебін киген келмейді, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Кбенек киген келеді.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Одетый в рубище вернется хоть откуда, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  одетый в саван не вернется никогда.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  34. Өлім жайлы көп айтса, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Тірінің берекесі кетеді.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Когда о смерти много говорят, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  здоровый покой теряет.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  35. Тумақ барда өлмек бар. Рожденному смерти не миновать
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  36. Өзен ағысын бөгеуге болады, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  өмір ағысын бөгеуге болмайды.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Реку можно остановить, жизнь – никогда.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  37. Балық жаны суда. Рыбе без воды жизни нет.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  38. Ажал ажарға қарамайды. Смерть на лица не смотрит.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  39. Емнің алды – еңбек. Труд – первое лекарство от всех болезней.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  40. Арық атқа қамшы ауыр. Тощему коню и плеть – ноша.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  41. Өлімнен басқанын ертесі жақсы. Торопим все, чего ждем, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Только бы смерть не спешила.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  42. Ауырып ем іздегенше, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Ауырмайтын жол ізде.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Чем исцеление от болезни искать, лучше предупреждающее болезнь средство искать. 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  43. Тазалық – саулық негізі, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Саулық – байлық негізі.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Чистота – основа здоровья, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Здоровье – основа богатство.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  44. Ауру желмен келіп, термен шығады Болезнь входит вместе со сквозняком, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  выходит вместе с потом.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  45. Сырқат – тән жарасы, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Қайғы – жан жарасы.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Болезнь – рана на теле, печаль – рана на душе.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  46. Аман болса бұл басым, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Тағы шығар бұл шашым.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Была бы голова цела, а волосы сами отрастут.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  47. Азғын денеге ауру үйір. Истощенному организму все болезни товарищи.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  48. Денің сау болса, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Жарлымен деме.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Жолдасың көп болса,

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Жалғызбын деме.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Когда друзей много, не говори об одиночестве; 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Когда здоров, не говори о нужде.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  49. Қайғы қартайтады, қуаныш маарқайтады. Печаль старит, радость дух поднимает.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  50. Ұйқы – тынықтырады, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Жұмыс – шынықтырады.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Труд закаляет, сон освежает.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  51. Өмір озады, ажар тозады. Человек стареет, а жизнь молодеет.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  52. Көп жасап, күміс болғанша, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Аз жасап, алтын бол.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Чем долго жить, чтобы серебром блистать, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  лучше мало жить и золотом сверкнуть.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  53. Тыста ұзақ жүргенің – 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Ұзақ өмір сүргенің.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  На свежем воздухе долго быть – долгую жизнь прожить
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  54. Басы аманның малы түгел. Была бы голова цела, а добро наживется.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  55. Бірге тумақ болса да, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Бірге өлмек жоқ.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Родиться вместе – не значит, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  что и умирать вместе.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  56. Тер шықпаған кісіден, дерт шықпайды. Пока пот не выйдет, болезнь не уйдет.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  57. Көзің ауырса қолыңды тый. 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Ішің ауырса тамағыңды тый

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Глаза болят – рукам воли не давай, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  живот болит – пищу не принимай.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  58. Жорғаның қадырын желгенде біледі, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Жақсының қадырын өлгенде біледі.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Иноходцу цену при езде узнаешь, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Доброму джигиту цену – после его смерти.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  59. Тісі ауырғанның көңілін сұрамайды. У страдающего от зубной боли 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  про здоровье не спрашивай.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  60. Аурудың жақсысы жоқ, 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Дәрінің тәттісі жоқ.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Как нет приятной болезни, так нет и сладкого лекарства от нее.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  61. Өлім деген – ұзақ жолдың алысы. Смерть – это конец самой длинной дороги.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  62. Арымақ, семірмек көңілден Худеть или полнеть человеку – от настроя души.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  About these ads
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Пікір қалдыру

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Жариялаған: on Наурыз 30, 2011 | мақал - мәтелдер

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Пікір қалдыру

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Fill in your details below or click an icon to log in:

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  WordPress.com Logo

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Twitter picture

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Facebook photo

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Google+ photo

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Connecting to %s

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Follow

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Get every new post delivered to your Inbox.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  %d bloggers like this: